Nguyễn Thái Nguyên
Với tất cả những gì mà Formosa đã
gây ra cho nhiều nước, kể cả ở Đài Loan thì đáng lẽ không bao giờ Formosa được
cấp phép đầu tư ở bất cứ đâu trên đất nước Việt Nam, đó mới là nền quản trị
quốc gia có trách nhiệm với đất nước, với nhân dân ở mức tối thiểu.
Không quá khó để các cơ quan chức
năng quốc gia có thể biết được những bê bối mà Formosa đang gặp phải ở Đài Loan
ngay thời điểm Formosa chạy sang Việt Nam “tìm việc”. Năm 2004, Formosa đưa ra
một dự án đầu tư nhà máy luyện thép tại huyện Vân Lâm với quy mô 10 tỷ đôla.
Ngay tại thời điểm đó thì không chỉ đảng Quốc Dân mà một số nghị sĩ đảng Dân
Tiến cũng ủng hộ. Nhưng đến đầu năm 2008 thì tình hình thay đổi, sau khi nghiên
cứu kỹ lưỡng hồ sơ kỹ thuật của nhà máy thép; nắm tình hình gây ô nhiễm môi
trường của Formosa ở các nước như Capuchia và ở Mỹ, các thành viên đảng Dân
tiến (trong đó có bà Thái Anh Văn, nay là Tổng thống ĐL) ủng hộ nhân dân Vân Lâm
biểu tình phản đối quyết liệt việc xây dựng nhà máy thép của Formosa. Nhà máy
thép khổng lồ này bị đóng băng và Formosa có nguy cơ rơi vào khủng hoảng.
Trước tình hình đó, chưa biết vì cơ
duyên nào mà tháng 6/2008 thì Formosa tìm đến Hà Tĩnh rồi một tháng sau, cả
Formosa và Hà Tĩnh đã có đầy đủ hồ sơ trình lên Thủ tướng CP và các bộ ngành
liên quan. Cũng nhanh như thế, thêm một tháng nữa, các ngành “thẩm định” xong
và Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải ký công văn đồng ý để ngày 26.8.2008, ông Võ
Kim Cự thay mặt UBND tỉnh Hà Tĩnh ký hồ sơ cấp phép cho dự án nhà máy thép
Formosa trong đó có hàng loạt các ưu đãi đặc biệt về thuế, về giá thuê đất, về
thời hạn thuê đất 70 năm…
Nếu Hà Tĩnh và Formosa không dùng hồ
sơ nhà máy thép Vân Lâm đã bị đình chỉ ở Đài Loan mà dịch sang tiếng Việt, thay
đổi tên đất tên người làm hồ sơ của dự án Fomosa Hà Tĩnh thì phép màu nào có
thể làm được cả một bộ hồ sơ đồ sộ như dự án nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh để
trình lên Chính Phủ chỉ trong vòng một hai tháng? Cũng không có lý do gì để nói
rằng các cơ quan tham mưu của Chính phủ không cần biết và không có khả năng để
biết nhà đầu tư Formosa là ai, thực lực tài chính thế nào, công nghệ tiên tiến
hay lạc hậu ra sao. Dĩ nhiên phải có thời gian tối cần thiết cho những công
việc thuộc về trách nhiệm của các cơ quan tham mưu của Chính phủ. Vậy mà đối
với dự án quy mô lớn như nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh lại được thẩm định rất
nhanh, “đồng ý” cũng rất nhanh đến như vậy?
Chỉ nghe Formosa bốc giời về nguồn
vốn đầu tư khổng lồ rồi rải thảm đón Formosa nhảy vào Vúng Áng (Hà Tĩnh) với
một tốc độ nhanh đến không tưởng cho một dự án có quy mô nhiều tỷ đôla đã là
điều phi lý. Nhưng vì không thể có nguồn tài chính như đã từng cam kết, ngay từ
tháng 10/2012, Formosa đã sang Bắc Kinh (Trung Quốc) bàn thảo với Tập đoàn
luyện kim Trung Quốc (中 國 冶 金 科 工 集 团 有 限 公 司), tên giao dịch tiếng Anh viết tắt
là MCC, để kéo Tập đoàn này vào đầu tư ở dự án nhà máy Formosa Hà Tĩnh với danh
nghĩa là “nhà thầu phụ”.
Việc này Hà Tĩnh, các cơ quan chức
năng của Chính phủ, kể cả An ninh Quốc phòng và lãnh đạo Chính phủ không lẽ
không biết gì. Nếu biết, vì sao chúng ta để Trung Quốc Đại lục đầu tư vào một
vị trí cực kỳ nhạy cảm về an ninh quốc phòng như Vũng Áng và Cảng nước sâu Sơn
Dương, một trong 2 cảng nước sâu tốt nhất của Việt Nam và khu vực? Vì sao các
nhà lãnh đạo và các cơ quan đảng lại phải dấu diếm chuyện Trung Quốc Đại lục
đầu tư vào đây đến mức phải có văn bản khẳng định không có Công ty Trung Quốc
nào tham gia vào dự án thép Vũng Áng trong sinh hoạt các chi bộ đảng ở Hà Nội
sau khi xẩy ra thảm họa môi trường biển? Chỉ có những người biết rất rõ một khi
để Trung Quốc chi phối những dự án như thế này sẽ gây ra những hệ lụy khôn
lường đối với lợi ích quốc gia nên mới phải dấu diếm như vậy mà thôi. Phải
chăng, đây mới là nguyên nhân cốt tử để lãnh đạo vẫn quyết liệt bảo vệ Formosa
ngay cả khi chính Formosa chí ít cũng là một chủ thể gây ra thảm họa môi trường
ở 4 tỉnh miền Trung giống như cái cách khá phổ biến lâu nay trong việc vi phạm
pháp luật trên lĩnh vực xây dựng là “phạt rồi cho tồn tại”!
Thảm họa môi trường mà Formosa và có
thể cả các “nhà thầu phụ” nào đó (như ông Chủ tịch Formosa Đài Loan đã hé lộ)
gây ra là quá nghiêm trọng, không chỉ đối với môi trường biển mà đối với toàn
bộ cuộc sống của hàng triệu cư dân ven biển của 4 tỉnh miền Trung. Lòng dân đã
quá phẫn nộ, một chừng mực nào đó đã được bày tỏ qua các cuộc biểu tình bất bạo
động. Đó là hành động chính đáng của người dân, là dấu hiệu của tiến bộ xã hội
chúng ta. Các cấp ủy đảng và chính quyền cần biết rằng không phải ai phẫn nộ,
ai bức xúc bất bình cũng đi tham gia biểu tình. Đáng lẽ chính quyền phải đứng
về phía người dân để xem xét và xử lý vấn đề một cách công khai minh bạch, đúng
luật và hợp lòng dân thì đâu đó, chính quyền không những ngăn cản mà còn đàn áp
người dân là điều rất phi lý.
Đến nay, câu chuyện về thảm họa do
Formosa gây ra chưa phải đã giải quyết xong như một số quan chức Chính phủ đã
nói công khai, những lời nói rất bất ổn cả về mặt khoa học cũng như trách nhiệm
chính trị của một đảng cầm quyền. Với quy mô và tính chất nghiêm trọng của thảm
họa, cần phải khởi tố vụ án để điều tra chứ không thể tin vào mấy lời hứa hão
huyền của chính thủ phạm đã gây ra thảm họa. Không vì bất kỳ lý do gì không
đóng cửa nhà máy, không phải tạm thời mà là vĩnh viễn chấm dứt hoạt động của dự
án thép Formosa Vũng Áng. Xin các vị lãnh đạo đừng đưa ra những lý do về sự ảnh
hưởng của chính sách thu hút đầu tư, về quan hệ đối ngoại hay về cái gì đi nữa.
Chẳng vì cái gì hơn là vì lợi ích của nhân dân và đất nước Việt Nam. Cùng với
đó là chính quyền 4 tỉnh miền Trung phải chủ động hết lòng hỗ trợ pháp lý để
nhân dân thực hiện quyền khởi kiện Formosa, kẻ đã gây ra tai họa đối với chính
người dân ở các tỉnh này. Chỉ như thế mới bàn đến chuyện bồi thường bao nhiêu,
bồi thường những cái gì và cho ai chứ không thể coi 500 triệu đôla là tiền bồi
thường được. Chúng ta quản trị một quốc gia thời hiện đại mà cứ theo lối quản
lý một gia đình, không thượng tôn quyền của người dân, không thượng tôn pháp
luật thành ra làm cho xã hội ngày càng loạn, dân càng bị đè nén áp bức, bất
công, những kẻ nhiều tiền thành kẻ nhiều quyền càng lộng hành, kể cả họ là đối
tác nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, điều mà ở các nước có trình độ
phát triển cao hơn không thể chấp nhận được.
Cần chú ý rằng trong xu hướng các
doanh nghiệp Trung Quốc đang tìm mọi cách đưa vốn thoát ra khỏi Trung Quốc, tất
nhiên hướng chính là Âu Mỹ, nhưng các nước ASEAN cũng là một đối tác hấp dẫn.
Năm 2014, vốn FDI của TQ vào châu Âu là 16 tỷ đôla, 2015 tăng lên 20 tỷ và 6
tháng đầu năm 2016 tăng vọt lên 54 tỷ đôla. Lúc đầu, các nước châu Âu, chủ yếu
là Ý, Pháp, Đức và Anh rất khuyến khích, mời chào niềm nở như gặp được một ông
“khách sộp”, có được một cơ hội vàng để khắc phục khó khăn trong trì trệ của
kinh tế toàn châu Âu. Nhưng chẳng bao lâu sau, thời gian chỉ tính bằng tháng,
thì câu chuyện thần tiên này hoàn toàn sụp đổ, lộ nguyên hình không chỉ mấy con
ngựa mà là hàng sư đoàn ngựa thành Troia (thần thoại Hy Lạp) được chuyển đến
các nước, buộc các nhà chức trách nước chủ nhà phải kiên quyết dẹp bỏ, dù lớn
đến đâu, “ý nghĩa chính trị” hay ý nghĩa gì cũng vứt bỏ hết. Chúng ta hãy xem
thái độ của các nước đối với những “dự án lớn” nhưng vi phạm luật hoặc có nguy
cơ cao đối với an ninh quốc gia của nước sở tại bị họ xử lý ra sao.
+ Tháng 10/2015, ông Tập Cận Bình
thăm Anh và đã cùng với ông Thủ tướng Anh, David Cameron chứng kiến việc ký kết
hàng loạt các dự án lớn với quy mô lên đến 40 tỷ bảng Anh, trong đó lớn nhất là
dự án các nhà máy điện hạt nhân Hinkley Poin, 24 tỷ đôla (vốn của phía Trung
Quốc là 33,5%), được báo chí ca ngợi là mở ra “thời đại vàng” trong quan hệ 2
nước! Thế nhưng, sau khi lên nắm quyền, tháng 7/2016, bà Theresa May đã ra lệnh
đình chỉ ngay dự án điện hạt nhân này. Quyết định đột ngột này không chỉ gây
sốc cho TQ mà cả Tập đoàn Điện lực quốc gia Pháp (EDF) cũng bị choáng theo vì
họ cũng đã bỏ số tiền lớn để nghiên cứu tiền khả thi dự án này. Dù những ai đó
gọi là “sự cố nghiêm trọng trong quan hệ Anh-Trung Quốc” thì bà May cũng không
nao núng gì. Có lẽ vì bà Thủ tướng đã nhìn thấy Cục Điều tra Liên bang Mỹ vừa
bắt giữ ông Allen Ho, Cố vấn cao cấp của Công ty Năng lượng hạt nhân của TQ
(China General Nuclear Power) với tội danh mua chuộc, tuyển mộ chuyên gia Mỹ
nhằm mục đích ăn cắp bí mật hạt nhân của Mỹ. Lý do công khai thì nhiều, trong
đó có sự phản đối kịch liệt của tổ chức “Hòa bình xanh” ở Anh, nhưng chắc chắn
bà Thủ tướng thừa biết tập đoàn này “có nhiều ông Allen Ho” và họ đã hoạt động
gián điệp để ăn cắp công nghệ hạt nhân mới của Mỹ thì cớ gì không ăn cắp những
thứ gì đó TQ còn thiếu, lại đang có ở Anh?
+ Ngày 13/8/2016, ông Scott Morison,
Tổng trưởng Tài chính Úc thông báo quyết định của Chính phủ Úc về việc rút giấy
phép đầu tư của các công ty TQ vào dự án lưới điện của Bang New South Wales. Lý
do công khai chỉ rất ngắn gọn: “An ninh quốc gia” mà không cần giải thích gì
thêm. Nhưng trên thực tế, trước đó một ngày đã có một cuộc họp với các cơ quan
bộ Quốc phòng và Cơ quan an ninh quốc gia Úc (AISO), những cơ quan phản đối rất
gay gắt đối với chủ trương để cho Tập đoàn lưới điện TQ (SGC) thâu tóm Công ty
lưới điện bang New South Wales Ausgrid (với đường điện dài 22.270 km, 200 trạm
biến thế đặt khắp bang). Chắc chắn các cơ quan an ninh quốc phòng Úc đã đưa ra
nhiều bằng chứng về hoạt động gián điệp của đám “công nhân” của tập đoàn này.
Dù giàu có đến đâu mà phải chối bỏ một dự án đầu tư hơn 10 tỷ đôla của TQ thì
chắc chắn vấn đề đã được Chính phủ Úc cân nhắc, đánh giá một cách kỹ lưỡng, bởi
những mối hại mà các tập đoàn kinh tế này gây ra còn lớn hơn nhiều lần cái mà
họ đầu tư. Chính phủ không bán rẻ lợi ích quốc gia để lấy tiền và rước lấy
nhiều mối nguy hại lâu dài cho nhân dân và đất nước mình.
+ Ngày 8/6/2016, Công ty Xpress West
(Mỹ) đưa ra thông báo hủy hợp đồng liên doanh xây dựng đường sắt cao tốc Las
Vegas – Los Angeles với Công ty đường sắt TQ, CRI. Tập đoàn Xpress West được CP
Liên bang cấp phép xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Las Vegas-Los Angeles dài
370 km. Tháng 9/2015, 2 ngày trước khi Tập Cận Bình thăm chính thức Hoa Kỳ, Tập
đoàn đường sắt quốc tế TQ “trúng thầu” tham gia liên doanh với Xpress West. Dự
án này được tuyên truyền là “bước ngoặt”, là “chương mới” trong quan hệ Mỹ
Trung. Nhưng chỉ 9 tháng sau, Xpress West đột ngột tuyên bố chấm dứt hợp đồng
hợp tác với CRI. Cũng không ai biết vì sao, chỉ biết rằng Chính phủ Mỹ không
cho phép mang các toa tàu từ TQ sang chạy trên đất Mỹ vì “không an toàn” mà các
toa tàu phải được sản xuất tại Mỹ, có sự giám sát chặt chẽ từ phía Mỹ! Đây lại
là điều kiện “bất khả thi” đối với CRI và chỉ có “thôi luôn” là thượng sách.
Nhưng tuyên bố này đã làm cho cổ phiếu của CRI sụp đổ khắp các thị trường, gây
hoang mang cho nhiều nhà đầu tư. Theo đó cũng gây ra một sự tức giận ngoại
giao, nhưng đó là luật pháp của Mỹ.
Thật ra TQ đâu phải là nước có truyền
thống, kinh nghiệm và công nghệ gì ghê gớm trên lĩnh vực đường sắt cao tốc.
Nhật Bản họ bắt đầu nghiên cứu và thử nghiệm mô hình đường sắt cao tốc từ năm
1964. Mất 10 năm mới dám áp dụng công nghệ vào thực tế. Dịch vụ này đang hoạt
động trên toàn nước Nhật, đã vận chuyển trên 10 tỷ hành khách trong suốt 50 năm
qua mà chưa hề xảy ra bất cứ sai phạm nhỏ nào. Trong khi đó, Trung Quốc (kể cả
ăn cắp được công nghệ đi nữa) chỉ sau 3 năm (2001-2004) là triển khai trên diện
rộng. Từ năm 2004-2015, TQ đã xây dựng 9.800 km đường sắt cao tốc (Nhiều hơn
toàn bộ hệ thống đường sắt cao tốc của tất cả các nước khác cộng lại), nhưng
nguy hiểm luôn rình rập. Theo công bố chính thức của các cơ quan chức năng TQ
thì đã có 168 lỗi trên toàn hệ thống đường sắt cao tốc thuộc về chất lượng
thiết bị, thiết kế, thậm chí cả lỗi phần mềm điều khiển. Tháng 7/11/2015 đã xẩy
ra tai nạn tại Triết Giang làm 40 người chết, 192 người bị thương… Các chuyên
gia Mỹ đánh giá, “tốc độ phát triển của TQ quá nhanh và quá nguy hiểm” làm cho
Chính phủ Mỹ chùn tay. Ở Mỹ, việc đền bù tai nạn giao thông là quá lớn, nếu tai
nạn tàu hỏa cao tốc xẩy ra thì quy mô thiệt hại sẽ gấp nhiều lần đường không và
đường bộ làm các nhà đầu tư phải dè chừng.
Trên đây là vài trong số rất nhiều
dự án lớn mà trung Quốc đầu tư ở nước ngoài đang gặp bê bối mà thôi. Tất nhiên,
đối với những nước “yếu”, các tập đoàn TQ chưa chắc đã chịu “nuốt hận vào
trong” như vậy mà thường sẽ quậy phá tưng bừng. Điển hình là dự án Bất động sản
1,5 tỷ đôla của một tập đoàn TQ tại cảng Colombo của Sri Lanca. Khi chính phủ
nước này quyết định đình chỉ dự án cũng vì lý do an ninh quốc gia, phía doanh
nghiệp TQ đã đưa ra yêu sách ngang ngược là công ty Bất động sản này phải được
sở hữu vĩnh viễn 20 ha đất ở cảng Colombo! Biết đâu với Vũng Áng, họ cũng đòi
vài trăm ha như thế và biết chuyện gì sẽ xẩy ra sau những yêu sách đại loại như
thế?
Ở Việt nam, vì là “thị trường định
hướng XHCN” nên nhà nước can thiệp đủ thứ, nhưng lại có ít vai trò hỗ trợ nhằm
tạo lập một sân chơi bình đẳng, bảo vệ một cách tốt nhất lợi ích cho tất cả
doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng thông qua cơ chế cạnh tranh lành mạnh,
đúng luật. Ngược lại, các cơ quan chức năng thường tạo ra nhiều khoảng trống về
luật mà ở đó, các cá nhân hay các cơ quan chức năng kết luận đúng sai thế nào
cũng được, đó là mảnh đất mầu mỡ để họ tha hồ lạm dụng quyền lực kiếm lợi cho
cá nhân hoặc cho nhóm lợi ích. Đặc biệt đối với các đối tác TQ, đảng và nhà
nước VN, rồi chính quyền các địa phương thường đặt cược niềm tin (hay giả vờ
như thế) vào 16 chữ vàng và 4 tốt, về sự tương đồng ý thức hệ và về… cách hoạt
động của bộ máy đảng và nhà nước.
Hầu hết các doanh nghiệp TQ lại rất
giỏi trong nghệ thuật “ngoại giao ngân phiếu” nên rất nhiều dự án, chính chúng
ta, những ông chủ đã tạo cơ hội cho các doanh nghiệp TQ phá luật, coi thường
các quy định của luật pháp Việt Nam, từng bước giúp các nhà thầu, các nhà đầu
tư TQ dùng luật chơi của chính họ để giành chiến thắng trong đấu thầu với giá
bỏ thầu cực thấp, rồi thay đổi dần nội dung dự án, nâng giá công trình và thiết
bị, thay thế chủng loại và chất lượng thiết bị, sử dụng công nghệ lạc hậu, kéo
dài vô hạn thời gian với chất lượng công trình thấp…
Việc trên 90% các nhà tổng thầu TQ
nắm các dự án lớn tại VN là đi theo những con đường đó, không loại trừ những dự
án thuộc các lĩnh vực nhạy cảm đối với an ninh quốc phòng, điện tử, công nghệ
thông tin, thì lãnh đạo đảng và nhà nước cũng đã mở toang cửa mời họ vào như
đối với tập đoàn khét tiếng làm gián điệp là tập đoàn điện tử viễn thông Hoa Vĩ
(Hua Wei). Vũng Áng hay Đường sắt trên cao Cát Linh-Hà Đông, Đường ống nước
Sông Đà I… là những dự án đã được ra đời và nuôi dưỡng trong môi trường như
thế. Nếu không phải là lỗi lầm của cả một hệ thống có liên quan thì có đến mười
ông Võ Kim Cự cũng không có gan và không đủ sức làm ra cả một núi sai phạm tày
trời như thế!
Đây là một thực tế rất đáng buồn và
và rất nguy hiểm, nhưng những người có trách nhiệm vẫn cố tình làm ngơ, coi như
không có vấn đề gì lớn, thậm chí các vị lãnh đạo đảng và nhà nước còn thăm
viếng, khen ngợi và động viên! Có thể nói Việt Nam là thiên đường của những nhà
đầu tư nước ngoài vi phạm pháp luật nặng nhưng luôn được xử phạt nhẹ và không
lo bị rút giấy phép. Thì chúng ta hãy xem qua chuyện như chuyện của “những
người thích đùa” ở dự án đường nước Sông Đà I. Sau 17 lần vỡ ống trong 7 năm đi
vào khai thác sử dụng, gây khủng hoảng nước cho khoảng 70 ngàn hộ dân thuộc 6
quận nội thành Hà Nội. Bây giờ không ai, kể cả các nhà báo còn quan tâm đến
chuyện vỡ tiếp bao nhiêu lần nữa, mà “đơn giản”, vỡ ở đâu thì Vinaconex tự bỏ
tiền ra hàn vá lại ở đó mà thôi. Thế mà khi chuyển sang giai đoạn II, Hà Nội
vẫn chọn Vinaconex và Vinaconex lại chọn… nhà thầu đường ống TQ! Bây giờ
Vinaconex giao cho Công ty cổ phần nước sạch (một công ty con của Vinaconex)
Viwasupco làm chủ đầu tư dự án. Dự án này có công suất cấp nước 600 ngàn mét
khối nước sạch, tức gấp đôi Sông Đà I. Vậy là ngày 21/3/2016, Viwasupco thông
báo “đã chọn được” nhà thầu Công ty TNHH sản xuất ống gang dẻo Xingxing TQ, bởi
vì Công ty này đã bỏ thầu thấp hơn 11,8% so với hồ sơ mời thầu! Đúng là “nghiệp
chướng” chứ không còn là chuyện quản lý nhà nước nữa. Nghe nói cuộc này có cả
đại diện của Cục quản lý đàu tư của Bộ KH&ĐT tham gia nên chặt chẽ hơn lần
trước! Nhà thầu Ấn Độ và Pháp bị loại.
Dù “yêu quý Thủ đô” đến mấy thì cũng
không ai có thể chấp nhận kiểu làm ăn lộ liễu và vô trách nhiệm đến vậy. Thủ
tướng Chính phủ đành can thiệp. Chỉ 2 ngày sau công bố của Viwasupco, UBND
thành phố Hà Nội đã ngồi lại cùng Bộ Xây dựng để “rà soát” và rất nhanh chóng,
Hà Nội đã có văn bản kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Vinaconex dừng việc ký hợp
đồng với nhà thầu TQ. Tháng 8/2016, Vinaconex đã chính thức hủy hợp đồng gọi
thầu cung cấp ống gang dẻo của Xixing. Theo đó, ông Giám đốc Ban quản lý dự án
được “miễn nhiệm” để đi nhận nhiệm vụ khác. Trước những bê bối “không thể hiểu
được”, nhà đầu tư Acuatico của Singapore đã quyết định bán lại 43,6% cổ phần
của họ và rút khỏi dự án đầy tai tiếng này sau 6 năm làm cổ đông chiến lược. Bỏ
chạy trong trường hợp này là cao kiến. Dưới sức ép của công luận, Vinaconex có
bị khởi tố điều tra, nhưng “không có vi phạm gì lớn” cùng với “nhân thân tốt”
nên miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Thế là vui vẻ chuyển sang giai đoạn II.
Dân các quận huyện thụ hưởng nguồn nước sạch từ dự án này ráng chịu. Pháp luật
của chúng ta như thế; quản lý nhà nước của chúng ta như thế, phổ biến là thế.
Xung quanh câu chuyện về Formosa,
cũng cần phải thấy có một lý do “rất đúng đường lối” hay “chiến lược phát
triển” đất nước không những đã làm giá đỡ, làm cái khiên che đỡ mọi thứ vi phạm
cho Formosa, mà còn là cái cớ rất quan trọng để cho Formosa hưởng mọi thứ ưu
tiên ưu đãi mà không ai được hưởng, đó là quan điểm cực kỳ cổ hủ, lạc hậu về
“công nghiệp nặng là nền tảng” của nền kinh tế XHCN theo hướng công nghiệp hóa
hiện đại hóa! Nhà máy sản xuất thép là “đứa con cưng” của nền tảng tư duy hủ
lậu ấy, kể cả ngày nay, thế giới đã sản xuất ra một sản lượng thép khổng lồ 1
tỷ 620 triệu tấn thép (Số liệu 2015 của Hiệp hội thép thế giới WSA). Phải chăng
đây cũng là một trong những luận điểm cơ bản của lý luận Mác-Lê nin không thể
từ bỏ được?
Cung đã vượt xa cầu, hàng trăm triệu
tấn thép tồn kho chưa biết đến bao giờ mới tiêu thụ hết cho dù các nước sản
xuất thép đang cắt giảm sản lượng một cách mạnh mẽ. Tốt xấu gì chưa cần bàn,
nhưng TQ là nước sản xuất ra một nửa sản lượng thép của thế giới. Tháng 7/2016,
có lẽ một mặt vì sản lượng quá dư thừa mà xuất khẩu không được, các nước Âu Mỹ
đều áp dụng chính sách đánh thuế chống bán phá giá làm cho thép TQ càng khốn
đốn nên ông Thủ tướng Lý Khắc Cường đã đưa ra thông báo sẽ cắt giảm từ 100-150
triệu tấn thép mỗi năm! Chúng ta đang hăng say đầu tư nhà máy thép trong tình
hình như thế. Chưa nói đến vấn đề môi trường mà đầu tư tốn kém để làm ra thép
chất lượng thấp mà giá thì cao, chắc chắn sẽ như thế, để làm gì? Lại tiếp tục
bảo hộ bằng đủ thứ ưu đãi. Đây là câu hỏi hết sức nghiêm túc và một khi khẳng
định rằng còn tồn tại nhà máy thép Vũng Áng là còn nguy hiểm và nền kinh tế
Việt Nam không có nhu cầu làm thép như thế thì đóng cửa nhà máy, rút giấy phép
đầu tư là việc cần làm.
Dĩ nhiên, một đất nước, một nền công
nghiệp không thể không cần đến thép, nhưng giữa nhu cầu thép cho phát triển đất
nước và làm nhà máy sản xuất thép là hai việc khác nhau. Trên thế giới đang có
66 quốc gia sản xuất thép mà Việt Nam là một trong 66 quốc gia đó. Không những
thế, VN còn là nước sản xuất thép “lớn nhất” của ASEAN rồi. (Tôi cũng khồng
biết người ta có thống kê cả những thứ thép được sản xuất ở làng nghề Đa Sĩ rồi
đóng dấu Úc, dấu Nhật hay không?). Ai cũng biết thép Việt Nam sản xuất ra với
công nghệ nào và chất lượng thuộc hạng gì trên thế giới. Từ nhiều chục năm
trước, lúc còn làm Tổng bí thư, ông Lê Duẩn rất say sưa đầu tư cho công nghiệp
nặng và mấy chục năm sau, nền công nghiệp nặng ấy vẫn không khá lên được bao
nhiêu bởi chúng ta cứ mãi mê “đi tắt đón đầu” những thứ công nghệ phế thải của
thiên hạ, kiểu như rước Formosa vào Việt Nam mà thôi, trong khi thế giới đã và
đang đi nhanh vào cuộc cách mạng kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo, phát triển nền
kinh tế tri thức, chất lượng cao, bền vững và thân thiện với môi trường….
Tôi nhớ đúng 20 năm trước, năm 1997,
trong cuộc hội đàm chính thức giữa Thủ tướng Phan Văn Khải và Thủ tướng Chu
Dung Cơ của Trung Quốc, ông Chu Dung Cơ đã khuyên một cách thẳng thắn rằng các
đồng chí Việt Nạm không nên đầu tư vào những dự án như nhà máy gang thép Thái
Nguyên hay phân đạm Hà Bắc, chúng tôi đang chết dở với thép. Thủ tướng Phan Văn
Khải đánh giá đó là lời nói chân thành chứ không vì vốn viện trợ là bao nhiêu.
Nhưng không còn ông Lê Duẩn thì lại có ông Đỗ Mười và thế là nhà máy gang thép
Thái Nguyên tiếp tục đầu tư “nâng cấp” cho đến tận bây giờ.
***
Từ ngày xẩy ra thảm họa môi trường
biển ở 4 tỉnh miền Trung, mặc dù là người “sở tại”, lại nhận được rất nhiều
thông tin từ nhiều nguồn, dưới nhiều khía cạnh khác nhau, nhưng tôi chưa từng
góp một lời bàn nào về Vũng Áng và Fomorsa lên báo chí. Đáng lẽ là thế. Nhưng
khi tôi đọc được những lời có cánh cộng với sự hăng hái của ông Lê Phước Vũ,
Chủ tịch tập đoàn Tôn Hoa Sen thì nhân tiện tôi góp đôi lời về Thép Vũng Áng và
Thép Cà Ná vậy thôi.
Có thể Tập đoàn của ông Vũ có nguồn
vốn dồi dào hay vay mượn ở đâu không quan trọng, nhưng nghe ông nói về tác động
môi trường cùng thời gian với ông Bộ trưởng Trần Hồng Hà, sao có phần na ná nhau
đến thế! Chỉ khác là dù chưa có báo cáo nào đánh giá tác động môi trường đối
với dự án thép Cà Ná của ông Vũ, nhưng ông Vũ cứ tuyên bố sẽ không hề hấn gì,
không để một giọt nước thải bẩn nào ra biển. Rất có thể. Lúc đầu tôi nghĩ có lẽ
Tôn Hoa Sen đã nhập thiết bị và công nghệ của các nước G7 về để sản xuất thép
hợp kim cao cấp chăng. Nhưng xem lại hóa ra không phải. Nghe qua, tôi bất giác
liên tưởng tới lời tuyên bố của ông Chủ tịch tập đoàn thép POSCO của Hàn Quốc
năm nào. Chỉ có điều, tập đoàn này đã sản xuất ra trên dưới 46 triệu tấn thép
chất lượng cao mỗi năm mà không làm phương hại gì đến môi trường, vốn được các
cơ quan chức năng Hàn Quốc kiểm soát một cách nghiêm ngặt. Còn như lời của ông
Vũ thì chưa biết sẽ ra sao. Nhưng xem cái cung cách mà Tập đoàn Tôn Hoa Sen
đang triển khai thì liệu đây khác gì một Formosa thứ hai?
Theo các tài liệu đã được đăng tải,
ngày 30/6/2015, Tôn Hoa Sen cử đoàn chuyên gia đến Ninh Thuận để khảo sát các
điều kiện liên quan đến dự án. Đoàn có 10 người do ông Nguyễn Văn Quý, lúc đó
là PCT Tập đoàn dẫn đầu. Xem danh sách thấy trong 10 quý ông thì có tới 6 ông
là chuyên gia của CISDI, một công ty con của Tập đoàn luyện kim TQ (MCC) chuyên
về tư vấn thiết kế, tổng thầu các nhà máy luyện thép. Chính tập đoàn này là cha
đẻ của Thép Vũng Áng và cũng là cha đẻ của thảm họa môi trường biển vừa qua.
Nói theo cách của dân Nghệ Tĩnh chúng tôi thì “Trở vô trở ra vẫn thằng cha lúc
nãy!”, vẫn “thằng” MCC, CISDI, Formosa. Có khác chăng, Tôn Hoa Sen bây giờ
không phải sang tận Trùng Khánh TQ để làm việc với CISDI, mà họ đã có ngay Văn
phòng Đại diện tại Vũng Áng, rất tiện. Rất có thể ông Vũ rút kinh nghiệm, không
xin phép chôn ống nước thải to đùng để chảy thẳng ra biển như Formosa, nhưng
nhà máy thép của ông chắc cũng phải có nước thải bẩn và rồi không đổ ra biển
thì cũng đổ loanh quanh đâu đó chứ làm sao không? Và đó là ông Vũ nói về Chất
thải lỏng, còn Chất thải rắn? Chất thải khí? Hay lại thêm một Công ty môi
trường Kỳ Anh nữa để đi chôn rác thải lung tung? Vấn đề này bắt nguồn từ Công nghệ
và Thiết bị chứ không phải từ mong muốn. Nếu Tôn Hoa Sen tiếp tục rước công
nghệ phế thải theo lời “tư vấn” của bọn CISDI về làm thì ông Vũ nhiều tiền đến
đâu cũng không tránh được tai họa trong một tương lai gần.
Liệu các cơ quan chức năng của nhà
nước và Thủ tướng Chính phủ có ủng hộ những dự án như thế này nữa không? Đành
rằng chúng ta phải khuyến khích đầu tư, nhưng như Thủ tướng đã nói, không
khuyến khích bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng v.v… Vậy
thì thay vì chúng ta hoan nghênh các dự án lớn, bỏ thầu giá rẻ, cần phải hết
sức nghiêm ngặt trong việc chọn lựa lĩnh vực ưu tiên, chọn công nghệ tiên tiến,
thiết bị hiện đại để sản xuất ra những sản phẩm chất lượng cao. Chắc chắn trí
tuệ Việt Nam không đến nỗi thiếu và yếu kém để dẫn đến những kết cục đáng buồn
như trong những năm qua. Vấn đề là chúng ta có dám từ bỏ mô hình cũ, con đường
cũ, cách làm cũ hết sức lạc hậu và tiêu cực để tạo lập một môi trường phát
triển mới hay không mà thôi. Đất nước chúng ta không chỉ có thách thức mà đang
có không ít cơ hội lớn chờ ta ở phía trước.
Hà Nội, tháng 9/2016
Nguyễn Thái Nguyên
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét