Tuấn Khanh
Trong nhiều ngày, tôi cố theo dõi
xem báo chí sẽ viết gì về lần diễn đầu tiên của ca sĩ Khánh Ly ở Sài Gòn. Thế
nhưng có một cái gì đó im lặng đến kỳ lạ sau ngày 18/9 đó – ngày mà ca sĩ Khánh
Ly được phép hát ở ngay tại Sài Gòn, sau 41 năm đi xa khỏi quê hương của mình,
và gần 5 năm đi loanh quanh nơi chốn cũ, ước rằng mình có thể cất lên tiếng hát
nơi thành đô trong kỷ niệm.
Năm 2012, Khánh Ly từng nói với đài
BBC rằng bà mơ được hát ở Việt Nam, ở Sài Gòn.
Thế nhưng thật lạ. Chỉ có một vài tờ
báo điện tử xé rào viết về đêm diễn này, ít ỏi và nhạt nhẽo. Tôi cố công tìm
hiểu, mới hay rằng ai đó trong Ban Tuyên giáo đã ra lệnh miệng, buộc các báo
không được nói, bình luận, mô tả… nói chung là không được viết gì có lợi cho ca
sĩ Khánh Ly trong đêm diễn này .
Nhưng điều đáng ngạc nhiên, là gần
hết giới báo chí Việt Nam cũng đã ngoan ngoãn tuân lệnh. Thói quen chấp nhận sự
kiểm duyệt gần nửa thế kỷ – tính từ sau tháng 4-1975 – khiến cái gọi là quyền
lực thứ tư của một quốc gia đã biến thành một đám học trò nhỏ, chỉ còn biết
giương mắt vô thanh nhìn đời. Cũng ngay trong thời gian đó, báo giới Việt Nam
rầm rộ ra vẻ phẫn nộ, viết về chuyện những người bán vé số bị phạt tiền vì lỡ
bán vé số ngoại tỉnh. Thế nhưng họ không nhận ra, hay không dám nhận ra rằng,
cấm nói về một buổi diễn được phép, cũng không khác gì cấm bán vé số hợp pháp
trên quê hương mình.
Tôi tự hỏi, không biết bà Khánh Ly
có biết chuyện này hay không. Và nếu biết, bà sẽ nghĩ gì? Năm 2015, khi được
hỏi rằng nếu không được hát ở Sài Gòn, bà có buồn không – Khánh Ly từng cười,
lắc đầu, nói rằng “khán giả ở mọi nơi, em à”. Quả đúng là con người ở đâu cũng
vậy, văn hóa ở đâu cũng vậy. Nhưng với người cộng sản với sự thù ghét tự do
thâm căn cố đế trong tim họ, thì không phải ở đâu cũng vậy.
Kiểm duyệt Khánh Ly chỉ là câu
chuyện nhỏ của những điều ngang trái vẫn hiện ra trên đất nước này, tựa lời
nguyền Bloody Mary trong gương – như lời nhắc rằng cuộc sống bình yên chỉ là ảo
tưởng, bởi địa ngục là một điều có thật.
Ít có ai nhận ra rằng kiểm duyệt
trong đời sống xã hội chủ nghĩa đã quen thuộc, đã trở thành như máu thịt. Mỗi
một người làm báo đều có sẳn một mạch máu hình thắt cổ chai từ trái tim đến
não. Khó mà đếm được có bao nhiêu người sống bằng nghề viết đã bật ra một ý
tưởng thơ mộng hay tự do từ trái tim, nhưng đã tự bóp chết nó khi được dẫn lên
đến não. Và rồi con chữ hay ý nghĩa viết ra đã bị cắt mất, tật nguyền và nhạt
nhẽo như chính cuộc đời của họ.
Mới đây, trong chuyện ngư dân bị
Formosa xả độc tố làm biển chết, bà Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ LĐ-TB-XH)
Nguyễn Thị Hải Vân nói rằng không có gì phải ầm ĩ, vì ngư dân mất biển, nhưng
“đi làm phu khuân vác thì tức là đã có việc làm”. Tự kiểm duyệt hiện thực, chỉ
chừa lại phần tật nguyền trong suy nghĩ của mình, cũng là một nỗi đau không bờ
bến đang ăn sâu trong lòng dân tộc này. Giống như ban Tuyên giáo, người đàn bà
này cố che mắt mình, cố che mắt cả những người nghe bà nói, và chứng minh rằng
thiếu nhân cách thì không sao, cũng vẫn có thể làm người.
Có lần, khi còn được ngồi cùng với
nhạc sĩ Thanh Sơn, ông than thở rằng một bài hát của ông bị kiểm duyệt ở Sở văn
hóa thông tin thành phố, chữ “phu quân” trong vần điệu một người nữ hát về
chồng mình, bị bắt phải thay bằng chữ khác. “Họ nói ‘phu quân’ có thể ám chỉ đến
lính VNCH”, nhạc sĩ Thanh Sơn kể. Tôi không biết về sau thì ông có phải cam
lòng thay chữ ấy hay không, nhưng lúc đó, tôi chỉ có thể nói với ông rằng khi
những người cộng sản kiểm duyệt, giống như họ tự đọc lời nguyền Bloody Mary, tự
mở cửa địa ngục và chỉ còn nhìn thấy thế gian này bằng sự tăm tối trong trái
tim họ, chứ không bằng ánh mắt con người.
Nhạc sĩ Trần Quang Lộc có lần kể
rằng ông có bài hát về mẹ. Người mẹ đó ngồi trước biển nhớ con, mong con về. Ấy
vậy mà ông từng bị chất vấn rằng có phải viết bài hát ấy có ý dành cho những
người đi vượt biên hay không.
Kiểm duyệt như một con quái vật. Sự
chịu đựng và cố vặn vẹo mình để có thể sống được trong thế giới kiểm duyệt, đã
nuôi lớn con quái vật ấy. Hãy nhìn cách mà báo chí mô tả những tên công an khát
máu đánh chết người trong đồn tạm giam, thường được mô tả bằng từ ngữ rất dè
dặt và thân tình như “bị coi là làm chết người”, “bị coi là đã ép cung”… thậm
chí mới đây, khi có đủ hình ảnh, âm thanh và giờ hành động của tay công an Bùi
Xuân Hải ở phường 6 quận 3 đánh đập một người phụ nữ bán hàng rong ở Hồ Con
Rùa, báo chí vẫn thêu hoa dệt gấm bằng cách gọi y là “người mặc đồ giống công
an”.
Chẳng lẽ tất cả những người cầm bút,
tất cả những con người được học tiếng Việt, tiếng Anh và sắp tới và tiếng Hán…
không ai nhận ra rằng con quái vật kiểm duyệt suy nghĩ và hành động trong xã
hội này đã lớn đến mức nào? Khó mà đong đo được, nhưng có thể nhìn thấy rõ nhất
là con quái vật đó ăn tươi nuốt sống nhân cách và linh hồn của không ít người,
khiến khi họ thể hiện đã có thể thấy ngay đó là những người Việt xã hội chủ
nghĩa hèn hạ và vô liêm sỉ.
Khi một tay công an mặc thường phục,
không xuất trình thẻ ngành, hành động như một tên đầu gấu ngõ chợ tấn công các
phóng viên ở huyện Đông Anh, điều thấy được là toàn bộ hệ thống quyền lực thứ
tư ở Việt Nam đã như hú lên những tiếng kêu đau thương cho số phận của mình,
chứ không giống như sự phản ứng của một nền báo chí có đủ ý chí lẽ thường .
Ngay cả khi Công an quận Tây Hồ nói ngược nói xuôi, bẻ cong cả không gian và
thời gian mà không cần bất kỳ một chứng minh vật lý nào, báo chí Việt Nam cũng
chỉ yếu ớt phản ứng và dè chừng. Chấp nhận kiểm duyệt thái độ sống bình thường
và quen sợ hãi trong bầu không khí kiểm duyệt, đã làm nhu nhược trí thức Việt
Nam và báo chí Việt Nam một cách quặn đau.
Ngày 27 tháng 9/2016, có hơn 500
người dân đi nộp đơn đòi công lý từ thiệt hại bởi nhà máy Formosa – một câu
chuyện của công lý và sự thật rất đỗi bình thường trên đất nước này nhưng trong
nhiều ngày liền, sự kiện lịch sử đó vẫn là một khoảng trống bao la trên các
trang báo. Bạn hãy tự hỏi xem, một vài phóng viên bị đánh mà giới báo chí còn
đau yếu như vậy, thì làm sao cái gọi là quyền lực thứ tư của Việt Nam có đủ sức
mạnh và lòng tự trọng để nói về 500 đồng bào mình đang khắc khoải với tương
lai?
Những điều bình thường và đúng với
Hiến pháp Việt Nam, mà con người Việt Nam hôm nay vẫn không dám gọi đúng tên,
mô tả đúng việc thì mai sau, tinh thần và nguyên khí của dân tộc trong chế độ
này sẽ tật nguyền đến mức nào? Bao nhiêu con chữ của câu hỏi này, xin được đánh
từng ấy tiếng vào tiếng trống Đăng Vân để kêu oan cho số phận của dân tộc này
vậy.
Ngày 5/3/1969, để đòi chính quyền
miền Nam Việt Nam phải bãi bỏ chính sách với kiểm duyệt xuất bản, đã có hơn 100
nhà văn, dịch thuật, biên khảo, phê bình… cùng ký tên, trong đó có phần ghi
rằng “kinh nghiệm từ nhà nước Cộng sản Tiệp Khắc đã cho thấy rằng sự cấm đoán,
bưng bít, không bao giờ giải quyết được một vấn đề, mà chỉ làm cho vấn để ấy
trầm trọng thêm đến một mức độ tai hại nhất…” Bản đồng ký tên này, có Sơn Nam,
Du Tử Lê, Vũ Hoàng Chương, Doãn Quốc Sỹ, Bình Nguyên Lộc, Duyên Anh, Cung Tiến…
Tôi đang tự hỏi – hay tự mình mơ –
về một 100 nhà báo ăn lương nhà nước cùng ký tên để phản đối công an nói riêng,
và chính quyền nói chung hành xử tàn bạo với nghề làm báo. Nhưng có lẽ đó chỉ
là một giấc mơ để nhớ về quá khứ, nơi nhân dân bị xét là phải sống trong một
chế độ đồi trụy và tay sai, nhưng chứng cứ cho thấy họ vẫn rất lành lặn về tinh
thần và nhân cách.
Mọi thứ không đơn giản như bạn thấy.
Hãy nhìn lại cách kiểm duyệt Khánh Ly, cách cấm bán vé số ngoại tỉnh, cách thay
đổi và mài giũa chữ nghĩa để phục vụ… và cả những cách mà chúng ta quen dần giả
lơ, từ chối sự thật, quen tự cắt gọt mình để nằm vừa trong sự chiếc quan tài
kiểm duyệt mỗi ngày. Hãy nghĩ, cho bạn và chính con cái của bạn.
Chắc rồi có lúc bạn sẽ nhận ra, tôi
hy vọng vậy. Chúng ta hay truyền thông trên đất nước này, cũng giống như những
người bán vé số sợ hãi, chỉ còn quẩn quanh với niềm hy vọng nhỏ nhoi ở nơi mình
đang sống, chứ không dám chạm vào hay cầm giữ một niềm hy vọng nào xa hơn lằn
ranh mà người ta đã vạch sẳn cho mình. Trái tim cùa quyền lực thứ Tư thoi thóp
đập trong một thân thể cường tráng. Trái tim đau bệnh, mòn mỏi bởi những lằn
ranh.
https://anhbasam.wordpress.com/2016/09/30/10-164-trai-tim-cua-quyen-luc-thu-tu/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét