Xuân Linh
Tác giả gởi đến
cho Dân Luận
DL - Tháng 4 năm 1923, trong bức thư gửi
Luật sư Phan Văn Trường, cụ Phan Chu Trinh đã nhận định: chính vì “lòng kiêu
ngạo” và sự “ngu si” mà người Việt mất nền độc lập: "Mất độc lập là một
điều đau đớn nhưng khi xét các nguyên nhân, ta phải thừa nhận là do chúng ta
ngu si”.
Với đế quốc La Mã, người Giec manh là những bộ tộc ở phương Bắc hung bạo và
giỏi việc đánh nhau. Người Bắc Âu nổi tiếng bởi cướp biển, những chiếc thuyền
Viking cướp phá phần lớn Châu Âu, Tây – nam Châu Á. Người Do Thái mất nước mấy
ngàn năm chỉ mới tạo dựng lại quốc gia từ năm 1947.
Nhưng con tạo xoay vần. Các quốc gia được khởi phát từ nền tảng văn hóa –
văn minh du mục, hay đã mất nước giờ trở thành những quốc gia hàng đầu thế giới
cả về thu nhập bình quân đầu người, công nghệ, khoa học; đóng góp rất lớn cho
văn minh nhân loại.
Như vậy ta cũng chẳng nên quá xấu hổ vì văn minh của Việt Nam ta không được
như các nước trong khu vực. Vấn đề là đừng sống quá ảo, nhận rõ chân giá trị
của mình, cầu học để tiến bộ xứng đáng với vị thế một dân tộc đang sở hữu then
cửa của thế giới đương đại.
Nho gia có nhiều cái xấu, nhưng có một cái rất hay, người Việt Nam nhìn vào
đó mà tự biết mà cổ vũ cho việc tự học. Đấy là “cách trí” tức là suy đến cùng,
xét đến cùng sự vật hiện tượng. Có cách trí mới có thành ý, chính tâm mà rồi ra
người có ích cho mình, gia đình và xã hội (tu, tề, trị, bình).
Giới nho sinh Việt Nam xưa, thông làu kinh sử nhưng lại không chịu “cách
trí” về sự giầu mạnh của phương Tây, văn hóa làng xã trói buộc nên con người
ngông cuồng tự đại tự coi mình là nhất. Đến thời cận đại người Việt Nam gọi
phương Tây là tây di, bạch quỷ, là không biết đạo thánh hiền, coi mình là tiểu
Trung Hoa, kế thừa văn hóa Đại Minh. Thế là tự làm thui chột mình, yếu đuối
quốc gia của mình rốt cục mất nước.
Tiếng kêu của Phan Thanh Giản sau chuyến đi sứ trời tây gọi hồn quốc dân
mau mau thức tỉnh "... kêu tỉnh đồng bang mau kịp bước" đã trở thành
tiếng kêu tuyệt vọng: "Hết lời năn nỉ chẳng ai tin".
Mất nước thì phải tìm đường cứu nước. Cứu làm sao?
Khi ấy, người Việt Nam có ít nhất hai sự lựa chọn. Hoặc là tiến hành cách
mạng võ trang lật đổ thực dân – phong kiến, khôi phục lại nền độc lập; hoặc học
lấy những giá trị của văn minh phương Tây dựa vào “khai hóa văn minh” để đòi
các quyền tự do – dân chủ. Cụ Phan Chu Trinh cho rằng “Đồng bào ta, người nước
ta, ai mà ham mến tự do, tôi xin có một vật rất quý báu tặng cho đồng bào, là
“Chi Bằng Học”.
Ở hướng đi thứ hai, những nhà trí thức đã nhìn thẳng vào cái xấu cái dở của
người Việt: Phan Chu Trinh nhận xét xác đáng về người Việt trong “10 điều bi
ai”. Sử gia Trần Trọng Kim nhận định người Việt Nam: “Tâm địa thì nông nổi, hay
làm liều, không kiên nhẫn, hay khoe khoang và ưa trương hoàng bề ngoài, hiếu
danh vọng, thích chơi bời, mê cờ bạc. Hay tin ma quỷ, sùng sự lễ bái, nhưng mà
vẫn không nhiệt tin tông giáo nào cả. Kiêu ngạo và hay nói khoác, nhưng có lòng
nhân, biết thương người và hay nhớ ơn” – Trần Trọng Kim: Việt Nam Sử Lược.
Họ đã thất bại! Họ là nhà trí thức, không phải là nhà chính trị.
Nhà chính trị thành công nhất, chính là người đã khoác vòng hào quang ảo
cho người Việt Nam, đã chất dày thêm cái “hiếu danh vọng”, “kiêu ngạo” Việt
Nam. Hậu quả là cho đến ngày hôm nay, quốc gia suy bại nhưng vẫn đầy lòng tự
hào: tiến bộ, ưu việt cỡ hàng đầu thế giới, quang vinh, vĩ đại. Đến mức “thức
ngủ canh giữ hòa bình thế giới” thì ảo giác vinh quang đã đến độ điên cuồng.
Con trẻ học những điều đó, hình thành nên một thế hệ nhìn về quá khứ chỉ
thấy vòng hào quang hư ảo, nhìn về tương lai trăm năm nữa còn chẳng rõ hình
hài. Việt Nam trở thành đất nước của những công dân “ngáo đá”.
Ta tìm lại chính ta, kiên quyết vứt bỏ vòng hào quang ảo vô nghĩa lý; ta
cũng không tự ti đến mức quá xấu hổ vì văn minh của quốc gia của mình. Cái ta
cần là nhận rõ giá trị thực để vượt lên tồn đọng có thế thoát khỏi thân phận
công dân một nước nghèo – xin viện trợ hàng đầu thế giới.
Không học nghĩa
là không biết những chân trời mới, không thể giải phóng tư duy, tư tưởng của
mình. Mà không giải phóng tư tưởng có nghĩa là ta đang sống trong một thứ nhà
tù không cần song sắt.
https://www.danluan.org/tin-tuc/20160924/ta-co-xau-ho-voi-ta-chang
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét