PHẠM TRƯỜNG GIANG
(PL)- Chỉ cách nhau mấy năm giữa hai
khoảng thời gian tôi đến Myanmar, khi chuyển từ chế độ quân sự độc tài sang dân
chủ, đất nước này đã chuyển mình một cách thần kỳ.
Tôi
đặt chân đến Myanmar lần đầu tiên đầu năm 2012, khi đó bà Aung San Suu Kyi còn
đang bị quản thúc và chính quyền quân sự của tướng Than Swe vẫn đang nắm giữ
chính quyền. Myanmar lúc đó vẫn được xem là một trong những quốc gia bí ẩn nhất
thế giới nên việc đặt chân vào đây bao gồm cả tò mò, háo hức pha lẫn chút sợ
sệt.
Căng thẳng, ngột ngạt
Dĩ
nhiên, ấn tượng đầu tiên ở Myanmar là sự bất ổn với rất nhiều đoàn xe quân sự
thường chạy rầm rập trên đường phố, trên xe binh lính, súng ống chĩa ra như sẵn
sàng nã đạn. Mặc dù một vài người lính nhoẻn miệng cười khi tôi hướng ống kính
vào họ, phần đông còn lại vẫn giữ khuôn mặt cau có hoặc mệt mỏi, căng thẳng hay
chán chường khi lướt qua. Không biết họ chuyển quân đi đâu, có đụng độ quân sự
hay không. Thỉnh thoảng một vài người lính, không rõ binh chủng nào một mình
đeo súng chạy xe rảo trên đường, trông khá căng thẳng.
Một
bầu không khí dè dặt với những du khách như tôi. Trừ những người làm việc buôn
bán vốn quen tiếp xúc với du khách, những người còn lại thường nhìn tôi với ánh
mắt tò mò pha lẫn sự xa lạ, dè dặt. Khi dừng chân trước một bệnh viện (BV), tôi
bước vào với ý định tìm nhà vệ sinh đồng thời với việc cũng muốn khám phá bên
trong. BV trang thiết bị rất nghèo nàn nhưng được cái không có chuyện một
giường mấy bệnh nhân. Ban đầu tôi định chụp lại nhưng lại thôi và có lẽ điều đó
đã tránh những rắc rối sau này.
Khi
tôi quay ra cổng thì một nhóm người đã đứng chờ sẵn. Trong đó có ông giám đốc
BV dáng cao lớn, tóc bạc, đeo kính cận và gương mặt đẹp lão của ông đang nhìn
tôi đầy vẻ thiếu thiện cảm. Ông mời tôi đến bằng tiếng Anh rất dễ nghe nhưng
khi tôi đến trước mặt thì ông quắc mắt, cất giọng đầy vẻ giận dữ:
-
Tại sao anh vào chụp ảnh trong BV của chúng tôi?
-
Thưa ông, tôi không chụp ảnh.
-
Không chụp ảnh thì anh vào đây làm gì? Anh có biết việc anh làm sẽ gây rắc rối
cho chúng tôi thế nào không?
-
Tôi chỉ đi vệ sinh thôi.
Chắc
ông ta cũng không tin nên tôi liền tháo cái máy ảnh trên vai xuống, mở hình ảnh
cho ông xem: “Đây, ông có thể thấy đây là những hình ảnh cuối cùng mà tôi chụp,
đều là trước BV, tôi không chụp ảnh khi vào trong BV”.
Đến
đây gương mặt ông giám đốc giãn ra, nhẹ nhõm, lần này ông nói bằng giọng rất
nhẹ nhàng: “Lần sau anh có thể đi vệ sinh ở đây bất kỳ khi nào anh cần nhưng
đừng chụp gì cả là được, mong anh hiểu cho chúng tôi”. Tất nhiên là tôi thông
cảm với nỗi lo lắng của ông. Đi qua một trường học, tôi lại vờ đi vào toilet để
quan sát trường học. Nhưng lần này còn nhanh hơn, một thầy giáo trẻ đợi tôi
ngay cửa nhà vệ sinh để tươi cười, vừa nói chuyện vừa kè tôi ra tận cổng để
tiễn mới thôi. Chẳng lẽ học sinh cũng được căn dặn phải báo tin khi có người lạ
vào trường?
Sự
hiếu khách, nhiệt tình truyền thống của người Myanmar đã thay bằng sự cẩn thận,
dè chừng như thế với người nước ngoài.
“Lột xác” nhanh chóng
Khi
đất nước trở nên dân chủ, những quy định ngặt nghèo của chế độ quân sự bị bãi
bỏ thì người Myanmar đã nhanh chóng hòa nhập và thay đổi để hướng ra thế giới.
Họ vẫn giữ những nét văn hóa truyền thống nhưng cũng sẵn sàng tiếp thu những
cái mới và dung hòa chúng. Và họ có thể thay đổi rất nhanh, ở rất nhiều thứ.
Đàn
ông Myanmar mặc váy và ăn trầu. Chuyện ăn trầu tuy có vẻ gì đó vừa lạ lùng vừa
quen thuộc với người Việt nhưng mặt khác lại kéo theo một hệ lụy: Đường phố
Myanmar cực kỳ bẩn vì toàn dính nước bã trầu mà người ta phun ra khi vừa đi
đường vừa ăn trầu. Vỉa hè vốn đã ít được cọ rửa, nay bết lại với các lớp nước
bã trầu chồng lên nhau xỉn xỉn. Những lớp màu đỏ nâu bầm lại chảy thành vệt từ
vỉa hè xuống đường, thoạt nhìn như những vết máu khô, nhìn vào rùng cả mình.
Vậy
mà chỉ vài năm sau tôi quay lại Myanmar, đường phố sạch sẽ hơn nhiều, vỉa hè
vẫn còn nước bã trầu nhưng rất ít. Ở các TP lớn, ít gặp hơn những người đàn ông
vừa đi vừa nhai trầu bỏm bẻm như trước. Ngay khi mở cửa, Myanmar đã phát động phong
trào hạn chế ăn trầu và phun nước bã trầu khi ra đường, chỉ ăn trầu khi ở trong
nhà, nhiều gia đình đã tập cho trẻ con không bắt chước ăn trầu. Thật khó tin là
chỉ trong vài năm, người Myanmar có thể hạn chế được một thói quen có truyền
thống từ rất lâu như vậy. Một khi họ được giáo dục rằng đấy là hành động mất vệ
sinh, ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường và mỹ quan đô thị, gây sự khó chịu cho
du khách nước ngoài…, người dân Myanmar đã hưởng ứng rất nhanh chóng và rộng
khắp.
Đất nước Phật giáo bình an, hướng đến làm giàu
Trong
các nước ASEAN, Myanmar là đất nước có mối tương quan giai cấp xã hội bình yên
nhất. Nếu ở các nước khác sự phân biệt giai tầng, căm ghét người giàu thường
xuyên xảy ra và thậm chí gay gắt thì ở Myanmar người nghèo không hề ganh tị và
ganh ghét người giàu. Lý do họ sùng đạo Phật và tin rằng những người giàu
có là do kiếp trước họ tu nhân tích đức, làm nhiều việc thiện nên kiếp này họ
được sung sướng. Vì vậy họ không ghen tị mà cố gắng sống tốt, làm việc thiện để
kiếp sau được sung sướng như những người giàu kia.
Trong
chuyến taxi về Hpa-an, một thị xã hẻo lánh ở vùng Đông Nam ít du khách lui tới,
tôi làm quen với một hành khách bản địa đi cùng là Lin Nay Wyn, anh là một kỹ
sư nông nghiệp ở Yangon, về Hpa-an để hợp tác thuê đất làm một trang trại trồng
trái cây lớn bán lên Yangon và có thể xuất khẩu qua Thái Lan. Khi tôi tò mò hỏi
anh là theo đạo Phật rất tốt cho tâm tính nhưng cũng có một trở ngại là đạo
Phật kêu gọi diệt dục, mà khi tiêu diệt lòng tham, sống thanh bần có thể tốt cho
sự an ninh xã hội nhưng về kinh tế sẽ chậm phát triển… Nay Wyn đã cười và giải
thích với tôi rằng chỉ những người theo đạo Phật mà không có điều kiện mới hài
lòng với cuộc sống thanh bần, còn với những người như anh, diệt dục chỉ là diệt
lòng tham không đáy, thích sống xa hoa trên sự nghèo khổ của người khác mới là
tội lỗi.
Theo
Nay Wyn, anh muốn bản thân và gia đình được sống trong điều kiện tốt, cuộc sống
tiện nghi, du lịch nước ngoài… nhưng anh không đặt mục tiêu làm giàu cho mỗi
bản thân và gia đình. “Tôi luôn dành ra một phần tiền kiếm được hằng tháng để
dâng tặng chùa và gửi giúp các tổ chức từ thiện. Tháng nào có nhiều tiền gửi
nhiều, có ít thì gửi ít” - Nay Wyn nói.
Tôi kể cho Nay Wyn về lần đầu tiên đến Myanmar, tôi
không tìm được nhiều thứ gì để mua làm kỷ niệm.Vì ngoài hàng hóa Trung Quốc,
những sản phẩm thủ công mỹ nghệ địa phương rất ít, cuối cùng chỉ mua được mấy
con búp bê gỗ nhỏ xíu. Nhưng chuyến thứ hai, tôi không đủ sức mua vì hàng mỹ
nghệ, đặc biệt là các tượng gỗ liên quan đến Phật giáo được sản xuất và bày bán
rất nhiều và đa dạng cho du khách. Nay Wyn nói rằng nhiều người Myanmar đang
nhạy bén hơn, họ cấp tốc học hỏi về kinh doanh để tìm cách đáp ứng các nhu cầu
của nền kinh tế đang lên.
|
Myanmar đã phát triển rất nhanh chỉ trong vài năm qua,
chỉ số tự do báo chí tăng hơn 40 bậc, lượng du khách tăng trung bình tới 42%
mỗi năm và theo dự báo của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), nền kinh tế
Myanmar sẽ đạt tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm khoảng 9,5% vào năm
2030, trở thành một trong những nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất
thế giới.
|
PHẠM
TRƯỜNG GIANG
Chủ Nhật, ngày 12/2/2017 - 02:30
http://plo.vn/ho-so-phong-su/myanmar-su-chuyen-minh-dang-kinh-ngac-681927.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét