Người Việt September 18, 2016
Phạm Chí
Dũng
Đây là một câu hỏi mà
từ năm 2013 đến nay, khá nhiều trí thức được gọi chung là “bất đồng chính
kiến,” đặc biệt là những người phản biện nhưng vẫn chưa quyết định ra khỏi đảng
Cộng Sản, quan tâm và có phần còn kỳ vọng.
Chỉ có điều, thoát thân
từ trong lòng chế độ nhưng có hiểu được tim gan của chế độ đó hay không lại một
chuyện không dễ. Thực tế chua chát đã phản lại kỳ vọng đó.
“Quăng phao” nhưng sao
không “ôm phao?”
Vào năm 2013 khi lần
đầu tiên diễn ra một phong trào trí thức đối lập rộng lớn có tên là “Kiến Nghị
72” đòi bỏ Điều 4 Hiến Pháp, nhóm trí thức bất đồng đã yêu cầu các nhân vật
tổng bí thư, chủ tịch nước, thủ tướng chính phủ cần đối thoại để tìm ra lối
thoát cho dân tộc. Nhưng Bộ Chính Trị im bặt.
Sang năm 2014, khi nổ
ra vụ hạ đặt giàn khoan HD 981 của Trung Quốc ở Biển Đông, giới trí thức trong
nhóm này và trong vài nhóm trí thức khác lại yêu cầu Bộ Chính Trị phải đối
thoại để xử lý dứt khoát vấn đề đối sách với Bắc Kinh. Bộ Chính Trị vẫn im bặt.
Từ năm 2015 đến nay,
“Nhóm 61” – một tập hợp mới của một số trí thức đảng viên và những người thuộc
phong trào học sinh và sinh viên ở Sài Gòn trước năm 1975 – đã vài lần gửi thư
yêu cầu cho Bộ Chính Trị, vẫn về nhu cầu đối thoại và ít nhất “một cuộc gặp.”
Nhưng từ Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng trở xuống, không một quan chức nào hồi
âm.
Kỳ vọng có được một
cuộc đối thoại đúng nghĩa cũng bởi thế ngày càng vô vọng.
Thậm chí không có nổi
lấy một cuộc gặp cho ra gặp giữa giới quan chức với “trí thức bất đồng.”
Vì sao lại ngơ ngác như
thế?
Có một cái gì đó trục
trặc hoặc tính toán không khớp của những người muốn đối thoại chỉ với “thành
viên Bộ Chính Trị.” Trong vài năm gần đây, đã xuất hiện quan điểm “Chúng ta đối
thoại là quăng phao cho họ” của một số trí thức muốn đối thoại. Cơ sở chính của
tư tưởng “quăng phao” này là chế độ Cộng Sản đã ở vào giai đoạn cuối và hoàn
toàn bế tắc, do vậy “họ” rất cần một lối thoát thông qua cơ chế đối thoại với
trí thức và người dân.
Quan điểm trên vừa có
lý nhưng lại cũng có phần không thực tế. Hiển nhiên, nếu so sánh với thời Việt
Nam vào WTO năm 2007 và các đại hội đảng trước đây thì nay phần lớn phạm trù
kinh tế – chính trị đã biến thái theo sắc màu quá tiêu cực, số phận đảng trở
nên mong manh chưa từng có trong suốt chiều dài lịch sử luôn được tuyên truyền
là “quang vinh” của nó. Thế nhưng vì sao đến tận lúc này đảng vẫn không chịu
đối thoại với trí thức bất đồng theo cách mà chính quyền Liên Xô đã đối thoại
với nhóm dân chủ của Viện Sĩ Sakharov vào những năm cuối thập kỷ 1990 của thế
kỷ trước?
Rõ là chưa có một cuộc
đối thoại nào để chính quyền Việt Nam có cơ hội “ôm phao.” Trong hai năm 2014
và 2015, có diễn ra vài lần lãnh đạo cơ quan tuyên giáo và Hội Đồng Nhân Dân
TPHCM “mời cà phê” với một số trí thức bất đồng. Cứ tưởng những lãnh đạo này sẽ
bắt đầu lắng nghe ý kiến phản biện và sau đó còn có cơ chế đối thoại thường kỳ,
nhưng té ra chỉ là buổi khuyên can “các chú/các anh thôi đừng đi biểu tình làm
gì,” hay “không nên gửi thư kiến nghị cho trung ương nhiều quá,” để cuối cùng
lại “mọi việc đã có đảng và nhà nước lo.”
Người được coi là “cải
cách” nhất trong giới lãnh đạo cấp địa phương cũng chỉ ngồi nghe các trí thức
bất đồng giãi bày tâm tư, bức xúc, nhưng sau đó chẳng có bất kỳ hồi âm nào cho
những tình cảm sốt ruột tuổi tác này.
Vậy câu hỏi trần trụi
cần đặt thẳng ra là giới lãnh đạo Việt Nam có nhu cầu đối thoại và có muốn đối
thoại, hay là không?
Đảng có nhu cầu đối
thoại hay không?
Chỉ đến gần đây mới
xuất hiện ý kiến “rút kinh nghiệm” rằng chỉ có thể thực hiện được đối thoại và
có được kết quả với hai điều kiện: Giới lãnh đạo có nhu cầu đối thoại, những
người muốn đối thoại có được sự ủng hộ đông đảo và rộng rãi của các tầng lớp
nhân dân.
Nhiều trí thức cũng tự
hỏi là cần phải làm gì để tạo điều kiện cho cuộc đối thoại ấy sẽ diễn ra.
Lại có ý khác cho rằng
không còn hy vọng gì đối với lãnh đạo trong nước sau đại hội 12. “Họ” đã hết
thuốc chữa sau khi đã tranh thủ được Mỹ thỏa mãn về cả ba mặt: chính trị (tôn
trọng chế độ hiện hữu), kinh tế (dễ dãi các điều kiện TPP) và quân sự (bán vũ
khí sát thương). Do chưa có điều kiện xuất hiện những tổ chức chính trị đối
lập, cũng như chưa hình thành được một xã hội dân sự đủ mạnh để làm đối trọng
với chính quyền, nên cuộc đối thoại phải do phía đảng độc quyền lãnh đạo chủ
động mời gọi để tránh một cuộc xung đột không được kiểm soát không thể không
xảy ra nếu có thêm nhiều tiếng súng nữa tương tự như chín tiếng mới phát nổ ở
Yên Bái vừa qua. Vấn đề là làm thế nào để cho “phía đảng độc quyền lãnh đạo chủ
động mời gọi?”
Phải làm gì, trong lúc
trí thức bất đồng thì không kìm được nỗi sốt ruột năm tháng, nhưng những người
được đề nghị đối thoại lại ngoảnh mặt làm ngơ?
Một ý kiến khác, thực
tế hơn, cho rằng đừng hy vọng gì về “bản lĩnh đối thoại” của giới lãnh đạo ngày
nay. Họ còn đang phải dành đến 99% thời gian và tâm trí để lo đối phó triệt hạ
nhau trong nội bộ, lấy đâu ra hơi sức để ngồi nói chuyện với mấy ông trí thức.
Mà cứ nghe đến trí thức là họ lại lắc đầu quầy quậy.
Trường hợp hiếm hoi
trong những năm qua là ông Trương Tấn Sang, một nhân vật lãnh đạo có đôi chút
tiếp cận với giới trí thức đa chiều và kể cả trái chiều quan điểm. Thời còn là
chủ tịch nước, ông thỉnh thoảng chủ động tổ chức một cuộc gặp “anh em trí thức”
tại nhà ông, trong đó có những gương mặt có hơi hướng bất đồng. Tuy nhiên, tất
cả cũng chỉ dừng lại ở đó, gặp gỡ có vẻ thân tình nhưng phát biểu chung chung,
ăn uống với nhau một lát rồi ai về nhà nấy.
Trong khi đó, từ ông
Nguyễn Phú Trọng đến ông Nguyễn Tấn Dũng, và ông Nguyễn Sinh Hùng và các nhân
vật Bộ Chính Trị sau đó, chẳng thấy ai làm được dù tối thiểu như ông Sang.
Có vẻ như đảng chưa có
nhu cầu đối thoại, ít ra cho đến lúc này.
Chưa kể đến sĩ diện của
đảng là cao vời vợi, dù sắp chết đến nơi vẫn còn vời vợi cao. Tâm lý đầu tiên
và luôn có là “ta đường đường là ủy viên Bộ Chính Trị, sao phải hạ mình ngồi
ngang hàng và nói chuyện với mấy tay trí thức chỉ là đảng viên thường?”
Chưa kể đến việc nếu có
xảy ra một cuộc đối thoại trong mơ, cái gì sẽ được nói ra? Chẳng lẽ giới lãnh
đạo đầy sĩ diện và ảo tưởng quyền lực lại chịu ngồi im để nghe “đám trí thức
nhiều chuyện” răn dạy sự cần kíp phải bỏ ngay Điều 4 Hiến Pháp, chấm dứt ngay
sự độc tôn lãnh đạo của đảng cầm quyền, thoát Trung và cả thoát Cộng, chống
tham nhũng từ ngay trong nhà mình… Toàn những chuyện quá khó nghe và quá khó
nuốt! Toàn những chuyện “bỏ đảng là tự sát!”
Về phần mình, như một
số trí thức bất đồng đã tự nhìn lại, những người muốn đối thoại chưa phải, hoặc
còn lâu nữa mới trở thành một đám đông đủ mạnh để buộc đảng cầm quyền phải tỏ
ra tôn trọng và ngồi vào bàn đàm phán.
Tương lai đối thoại
cũng vì thế vẫn một màu xám xịt.
Nhưng lại vẫn có những
tình huống mà dù muốn hay không, chính quyền cũng phải “chủ động mời gọi đối
thoại.”
Khi nào đảng sẽ phải
“chủ động đối thoại?”
Gần đây, nhận thấy việc
cưỡng chế vài cơ sở tôn giáo là quá khó, chính quyền đã phải phát thư mời cho
những cơ sở tôn giáo này, đề nghị đến trụ sở chính quyền để “đối thoại.” Cần
lưu ý, rất nhiều trường hợp chính quyền cưỡng chế giải tỏa đất của dân đã chỉ
dùng từ “vận động” mà không hề quan tâm đến cơ chế đối thoại.
Hoặc do không thể đàn
áp được phong trào biểu tình phản đối Formosa của giáo dân và ngư dân ở miền
Trung lên đến vài chục ngàn người, chính quyền địa phương đang buộc phải tìm cách
thương lượng, đối thoại và thỏa mãn một phần yêu sách của người biểu tình, chủ
yếu thông qua đại diện cấp sở ngành.
Đối thoại đã manh nha
thành hình như thế, ở những nơi và vào những thời điểm cực chẳng đã đối với
chính quyền, ở cấp địa phương mà không phải cấp trung ương, đối thoại với nông
dân, ngư dân, tiểu thương – những người bị coi là “sắp làm loạn” – chứ không
phải với những trí thức “chưa nguy hiểm lắm.”
Đó là kịch bản khả dĩ
nhất về đối thoại ở Việt Nam hiện thời và trong những tháng tới.
May ra
đến cuối năm 2017 hoặc đầu năm 2018, khi chính thể Việt Nam phải đối mặt với
một cuộc khủng hoảng toàn diện về phá sản kinh tế, vỡ nợ ngân sách, phản kháng
xã hội bùng nổ và có thể cả một cuộc tấn công vừa phải của Trung Quốc, giới
quan chức lãnh đạo cao cấp mới cuống cuồng ngó ngàng đến “nhu cầu đối thoại” và
mới bắt đầu tìm đến vài ba tổ chức hội đoàn độc lập, thay vì đối thoại với cả
xã hội dân sự.
https://www.facebook.com/pham.chidung.96/posts/1078618018900008:0
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét