Nguyễn Trung
Hà Nội, ngày
23-11-2016
Tưởng nhớ anh Võ
Văn Kiệt
I.
Về hiện tượng Trump
Về hiện tượng Trump
Những ngày này thế giới chìm ngập trong những làn sóng dồn dập của muôn
vàn cảm xúc do cuộc bầu cử ở Mỹ gây ra. Từ xôn xao, ngạc nhiên, đến kinh
ngạc.., trong đó có không biết bao nhiêu cảm xúc rất cực đoan. Trên thế giới có
người lo sốt vó, lại có kẻ vui mừng múa dao trong bụng… Ngay tại nước Mỹ nhiều
nơi thất vọng, coi đây là thất bại của thế chế dân chủ, có người còn gọi đây
chỉ là một “game” tồi có hại cho nước Mỹ... California có lẽ là bang phản đối
quyết liệt nhất kết quả bầu cử… Tâm trạng phân tán tại Mỹ và sự náo động toàn
cầu là hiệu ứng đầu tiên của sự kiện Donald Trump đắc cử tổng thống thứ 45 của
nước Mỹ. Dù cuộc bầu cử này không ít khuyết tật không thể tránh khỏi như vẫn
xảy ra trong bất kỳ một thể chế dân chủ nào ở các nước phát triển – dù là Mỹ,
lần này khá đậm mầu sắc dân tuý, song không phải vô lý Francis Fukuyama đã ví
thắng cử của Trump giống như sự kiện sụp đổ bức tường Berlin, dẫn tới thời kỳ
hậu chiến tranh lạnh.
Hiện tượng Trump – xin được đặt cho sự kiện này cái tên gọi như vậy
cho gọn – hiển nhiên đã dấy lên một chấn động chính trị toàn cầu, và sẽ dẫn tới
cái gì?
Rồi đây, sau khi chấp chính, vô luận Donald Trump sẽ giữ lời hay phản
bội, hoặc nói một đằng làm một nẻo.., vô luận ông ta thành công hay thất bại,
dù hoàn toàn hoặc từng phần trong thực hiện những cam kết của mình.., thậm chí
kể cả nếu vì lý do nào đấy ông ta giữa đường đứt gánh.., song hầu như chắc chắn hiện tượng Trump sẽ:
- (a)
làm biến đổi, xáo động, hay đụng chạm ở các mức độ khác nhau tới nhiều vấn đề
quan trọng trong nội trị và trong đối ngoại của nước Mỹ. Bởi vì ngoài những yếu
tố mỵ dân, có thể xem Donald Trump thắng cử là kết quả việc ông ta đã xới tung
không ít những vấn đề nan giải của nước Mỹ tích tụ suốt mấy thập niên gần đây;
- (b)
với tính cách là cường quốc số 1 đang giữ vai trò dẫn dắt sự vận động và phát
triển của thế giới, hiện tượng Trump tự nó mang sẵn trong mình (built in)
những tác động toàn cầu ảnh hưởng đến sự vận động của thế giới và các mối quan
hệ quốc tế hiện tại.
Cho đến nay, tại nước Mỹ cũng như trên thế giới, đã có nhiều phân tích
sắc sảo, có sức thuyết phục câu hỏi tại
sao đã xảy ra hiện tượng Trump? Lấy
những phân tích ấy bổ sung cho nhau, hy vọng bản chất của sự vật đã được làm
sáng tỏ (nhân đây tôi xin cảm ơn viet-studies.net và anh Trần Hữu Dũng đã cung cấp cho
bạn đọc Việt Nam nhiều bài của các học giả có tên tuổi và các cây bút có hạng
của báo chí Mỹ). Một số cây bút có hạng người Việt sống trong hay ngoài Việt Nam
cũng góp phần đáng kể giúp bạn đọc tiếng Việt thu thập được nhiều lý lẽ có giá
trị mổ xẻ hiện tượng này – trong đó riêng tôi thích thú và đánh giá cao một số
bài viết có chất lượng hay các nhận xét tinh tế của các anh Nguyễn Quang Dy,
Nguyễn Mạnh Hùng, Vũ Quang Việt, Ngô Vĩnh Long… (còn một số bài Việt khác rất
sắc cạnh về chủ đề này, song tôi không quen biết các tác giả nên không dám nêu
danh ở đây). Muốn tiếp tục phân tích hiện tượng Trump, thiết nghĩ nên tìm đọc
tiếp trên mạng – nhất là nhiều người trong chúng ta không có tiền và điều kiện
mua báo chí nước ngoài.
Lĩnh hội những phân tích đào bới được trên mạng như đã trình bầy, tôi
chỉ xin thêm 2 ý:
(1) Hiện
tượng Trump phản ánh tình huống: Đến như cường quốc số 1 là Mỹ vì nhiều lý do
trong/ngoài bây giờ cũng phải quẫy
lêntrong thế giới hôm nay.
(2) Hiện
tượng Trump là cú hích cuối cùng đẩy thế giới và các mối quan
hệ quốc tế hiện tại bước vào một giai đoạn phát triển khác, tạm gọi là một giai
đoạn toàn cầu hoá mới.
Có đúng như vậy không,
xin được để ngỏ để bạn đọc bàn luận.
Nếu lực tòng tâm, tôi thực sự muốn viết cả một quyển sách về 2 ý nói
trên, vì tôi tin như thế. Trong các bài viết những năm gần đây, nhất là trong
các bài viết nhân dịp góp ý cho Đại hội XII của ĐCSVN, tôi đã nhấn mạnh: thế
giới đã sang trang, nước ta cũng buộc phải tìm đường để sang trang. Tôi coi
hiện tượng Trump xác nhận suy nghĩ của mình: Thế giới đã sang trang!
Sách chắc là bây giờ không viết nổi rồi, nên trước mắt chỉ xin nêu vài
ý về quẫy lên và sang
trang để khiêu khích suy
nghĩ và bàn luận.
II.
Quẫy lên và cú hích
Gạt sang một bên mọi cảm súc và ý thức hệ, có thể đọc được ở Trump
tranh cử những nỗi đau lớn của nước Mỹ. Xin diễn giải đại thể dưới đây.
1 - Ngoài những cái giành được, Mỹ cũng đã mất không ít trong khoảng 3 thập niên toàn cầu hoá
vừa qua, đồng thời mắc cũng
không ítnhững sai lầm trong hệ thống kinh tế - chính trị của mình.
Chung cuộc, Mỹ đang ngày càng nhỏ đi hay càng yếu hơn so với những vấn
đề và thách thức toàn cầu ngày càng lớn hơn và phức tạp hơn mà Mỹ đang phải đối
mặt. Thực tế này Mỹ không thể cưỡng lại được. Cứ đọc những phê phán của Trump tranh cử về những gánh nặng nền kinh tế Mỹ đang
phải chịu đựng – nhất là nhiều ngành nghề ở Mỹ bị xoá sổ, nhiều việc làm mất đi
– sự thua thiệt hầu như không kham nổi của một số tầng lớp lao động (nhất là
giới lao động cổ trắng, giới lao động cổ đỏ [nông dân]…), tình trạng tràn ngập
nhiều mặt hàng nhập khẩu, những vấn đề nổi cộm liên quan đến hàng chục triệu
lao động nhập cư trái phép, tình trạng nhập siêu và nợ ngày càng lớn, những
phát triển thiên lệch (bias) không kiểm soát được (ví dụ: do outsourcing, do di chuyển lao
động, do sự phát triển dân số học, do những mảng bất cập mới phát sinh trong
thể chế Mỹ, do cuộc sống thay đổi rất quyết liệt, vân vân…) dẫn đến những mất
cân đối mới hay là kéo theo sự lạc hậu mới của Mỹ - rõ nhất là trong lĩnh vực
giáo dục, bảo hiểm y tế…)… Các định chế quốc tế / khu vực hiện hành ngày càng
có nhiều lỗ hổng hoặc bất cập mới, vì đã bị thực tế quyết liệt và phức tạp của
quá trình toàn cầu hoá hiện nay vượt qua. Nạn ăn cắp bản quyền, tin tặc, chiến
tranh mạng, vấn đề khủng bố và nạn IS, nạn di tản… hầu như đến nay chưa có lời
giải. Còn nhiều chuyện đau đầu khác nữa… Song cam go nhất là câu chuyện: Mỹ nói
riêng với tư cách là cường quốc số 1 và cả thế giới nói chung cho đến nay chưa
có đối sách gì có thể kiểm soát hữu hiệu con
quái vật Frankenstein Trung Quốc (tên
gọi do Nixon đặt ra). Tên “Frankenstein” này đang ngày càng trở thành vấn đề
của cả thế giới, đồng thời trực tiếp thách thức Mỹ ngày càng quyết liệt. Bằng
cả quyền lực rắn và mềm, nó đang lũng đoạn ngày càng nghiêm trọng nhiều mảng
kinh tế, chính trị, an ninh… trong đời sống quốc tế, tác động vào vị thế của
Mỹ. Lại trong bối cảnh trên thế giới ngày càng nóng lên nhiều vấn đề truyền
thống hoặc phi truyền thống ở tầm vóc toàn cầu.
2 – Trump tranh cử đã vạch ra không ít vấn đề nội trị “bất ổn” đến nay
Mỹ chưa có cách gì tránh được trong quá trình phát triển của những thập niên
quyết liệt gần đây. Mọi thể chế hay chủ trương, chính sách, các “bài thuốc”… có
được dù hiệu quả đến đâu cũng chỉ có thể vận dụng trôi chẩy được trong một thời
kỳ nhất định rồi lại hết tác dụng. Các vấn đề mới lại xuất hiện, lại phải cải
cách, phải tìm đường giải quyết… Hiện tại, có thể gói những bất ổn xảy ra đương
thời trong nội trị Mỹ vào 3 nhóm vấn đề sau đây:
(a) những bất ổn hay xung đột (mâu
thuẫn) trong quá trình dân chủ hoá và phát triển diễn ra thường xuyên giữa một
bên là những nhóm người (thuộc
nhiều tầng lớp khác nhau) bị tước đoạt nhiều thứ và không được bảo vệ thoả
đáng, hoặc thậm chí bị bỏ rơi (Rowan Williams, J. E. Stiglitz)..,
với một bên là các đối thủ của họ (có thể là giới chủ, có thể là những lớp
người có lợi thế nhất định – ví dụ như lao động giá rẻ của những người nhập
cư.., hàng nhập khẩu, những hệ quả của vấn đề outsourcing, những thể chế hay
chính sách tuy có tác dụng khuyến khích hội nhập, cạnh tranh và xoá bỏ chủ
nghĩa bình quân, song lại không thể bảo vệ thoả đáng những nhóm người kém lợi
thế… vân vân – (vả lại trên đời này khó mà có được giải pháp thần thánh nào có
thể làm được điều kỳ diệu là thoả mãn tất cả.., vạn sự lại phải trông chờ vào
khả năng điều chỉnh thường xuyên của bàn tay thể chế và sự mẫn tiệp của con
người!)… Một số ví dụ dễ thấy: cường quốc số 1 Mỹ cho đến nay vẫn chưa có cách
gì xử lý được các vấn đề như: cá nhân sở hữu vũ khí, bảo hiểm y tế, bất bình
đẳng trong hệ thống giáo dục, hệ thống thuế khoá lợi cho nhóm này lại bất lợi
cho nhóm kia, khoảng cách chênh lệch giầu/nghèo gia tăng kèm theo nhiều bất
công và bất bình đẳng mới, vân vân…);
(b) những
bất ổn hoặc xung đột giữa một bên là những
giá trị nền tảng khởi thuỷ đã lập nên nước Mỹ - ví dụ như các mối liên kết gia đình,
lòng yêu nước Mỹ của tự do, các giá trị văn hoá của tôn giáo tin lành, các giá
trị của văn hoá Anglo-Saxon với cốt lõi là giải phóng và khai sáng mang đi từ
châu Âu và quyết vứt bỏ lại phía sau tất cả để khởi lập nước Mỹ… với một bên là tác động ngày càng sâu sắc của những
sản phẩm thuộc những giá trị đa văn hoá mới của chủ nghĩa tự do (bao gồm cả
những vấn đề như hôn nhân đồng tính, vấn đề nạo thai, các vấn đề thuộc phúc lợi
xã hội…) và của quá trình hội nhập toàn cầu. Mỹ được coi là nơi đất lành
chim đậu, luôn mở rộng cánh tay đón chào mọi người từ bốn phương tới lập đời và
lập ngiệp. Đương nhiên, Mỹ cũng phải thường xuyên đối mặt với những bất ổn hay
xung đột giá trị như một hệ luỵ tất yếu ngay trong lòng xã hội mình (chưa kể
tới nạn phân biệt chủng tộc đối với người Mỹ gốc Phi cũng mới chỉ được giải
quyết từ thập kỷ 1960s mà thôi!). Ở nấc thang toàn cầu hoá hiện nay, những hệ
quả này nước Mỹ phải đối mặt rất quyết liệt.., (ví dụ: vấn đề 11 triệu người
nhập cư trái phép và nạn buôn lậu qua biên giới Mexico, vấn đề lập lại một số
ngành nghề đã bị xoá sổ…);
(c) sự bất bình thầm lặng của những người thuộc nhiều tầng lớp
và mầu da khác nhau đã bỏ phiếu cho Trump. Lý do: Họ không chấp nhận (1) nước
Mỹ trên đà suy yếu tiếp so với vai trò của Mỹ và so với các đối thủ, (2)
mối lo nhiều giá trị nền tảng đã khởi lập nên nước Mỹ đang bị tổn hại – thậm
chí một bộ phận quan trọng trong nhóm này (Mỹ da trắng, nhóm trung lưu…) đang
sợ rằng một ngày nào đó không xa họ sẽ trở thành người thiểu số của nước Mỹ,
(3) quyền lực của giới chính khách Mỹ (political establishment) và của giới
truyền thông đã khống chế quá xa đời sống nước Mỹ đến mức họ không thể chấp
nhận được nữa…
[Xin lưu ý:
Cử tri của sự bất bình thầm lặng này chỉ kém số cử
tri bỏ phiếu cho Hillary Clinton khoảng 1 triệu phiếu – nghĩa là nghiêng ngửa
một nửa nước Mỹ, nhưng Trump thắng vì đã giành được số đại cử tri lớn hơn theo
luật bầu cử ấn định. Sự bất bình thầm lặng này cho rằng 8 năm thời Obama hứa
hẹn nhiều, nhưng chưa làm được bao nhiêu, nội dung tranh cử của H. Clinton thực
chất là sự tiếp tục đường mòn Obama nói riêng và lối tư duy chính thống của
giới chính khách Mỹ nói chung – bao gồm cả Dân Chủ và Cộng Hoà. Họ đòi hỏi nước
Mỹ phải sớm thay đổi mọi mặt từ bên trong.
Mặc dù nhiều chính khách nổi tiếng của đảng Công
Hoà đã bác bỏ kịch liệt ứng cử viên Donald Trump, song họ vẫn bầu cho ông ta.
Bởi lẽ không phải là họ bầu cho đảng Cộng Hoà, mà là bầu cho đòi hỏi nước Mỹ
phải thay đổi. Sống ở nước dân chủ phát triển, thực tế này cho thấy họ có quyền
năng (empowerment) và điều kiện dùng lá phiếu của mình lựa chọn như vậy. Khó có
lý nào để nói họ thích thú con người ngỗ ngược và bất định của Trump, đành rằng
không thể đánh giá thấp tài mỵ dân mang không ít nội dung chủ nghĩa dân tuý của
một nhà kinh doanh có sỏi trong đầu như Trump. Vì vậy càng khó để nói rằng họ -
sự bất bình thầm lặng này - chịu tác động của các trang mạng xã hội. Đúng hơn
có lẽ nên nói: Qua các trang mạng xã hội họ chứng tỏ là có năng lực sàng lọc
được trắng/đen, vượt qua được áp lực của giới truyền thông, để qua đó có thể tự
tập hợp được nhau lại thành sự bất bình thầm lặng, và đã làm nên lá phiếu quyết
định. Có ý kiến khá xác đáng: Trong
cuộc bầu cử này cả Cộng Hoà và Dân Chủ cũng như giới truyền thông bom tấn của
nước Mỹ đều thua. Sự bất bình thầm lặng đã thắng!].
(d) Hơn
nữa, trước sau vẫn phải nói Trump đánh trúng nhiều nỗi đau của nước Mỹ, đưa ra
một loạt quan điểm mang tính đảo ngược bàn cờ và luật chơi không ít tính thực
dụng của một đại gia kinh doanh lọc lõi, (ví dụ các vấn đề: Mexico, NAFTA, bác
bỏ TPP, xét lại tình trạng outsourcing bằng mọi giá, nêu cải cách hệ thống
thuế, đòi lấy lại việc làm cho nước Mỹ, đặt lại quan hệ căng thẳng với Nga và
một số vấn đề liên quan đến NATO, vạch trần những thiệt hại trong buôn bán với
Trung Quốc, phê phán những cam kết liên minh quá tốn kém và nhiều tổn thất cho
Mỹ…).
3 – Mặc dù Trump chưa nói gì rõ ràng về chương trình hành động, cũng
chưa có giải pháp cụ thể gì cho thực hiện những cam kết đã nói ra, song Trump
đã đặt lên bàn nghị sự của nước Mỹ những vấn đề đối nội và đối ngoại trọng đại
sắp tới phải giải quyết. Tất cả những vấn đề này đều mang tính chiến lược: Thay đổi sự phát triển của nước
Mỹ, xắp xếp lại bàn cờ thế giới, làm lại luật chơi!
Trong tình hình kinh tế thế giới đang bước vào một thời kỳ khủng hoảng
lớn vì phải thay đổi cấu trúc và tìm hướng phát triển mới, cục diện quốc tế một
siêu đa cường đã chín muồi đang đặt ra nhiều vấn đề lớn nghiêm trọng, những
thay đổi có tính chiến lược nói
trên rồi đây nước Mỹ sẽ phải
tiến hành – biểu hiện tượng trưng cụ thể là việc Trump thắng cử - hiển nhiên là
một cú hích đẩy sự vận động của thế giới và các mối quan hệ quốc tế bước vào một thời kỳ toàn cầu hoá mới với 5 đặc điểm:
- khác
rất nhiều so với trước (với
nghĩa: tiếp tục làm ăn theo quán tính và thói cũ sẽ cám cũng không có mà ăn,
hoặc mất cả chì lẫn chài!),
- mang
tính quyết liệt hơn trước (sát
phạt nhau thẳng thừng – without pardon or any pity!),
- nhiều
bất định hơn trước (ví
dụ: Trump tranh cử nói sẵn sàng bỏ qua cho Nga vấn đề Krym có tính nguyên tắc.
Ngày 21-11-2016 Trump nói: trong 100 ngày nhậm chức đầu tiên sẽ đưa nước Mỹ rút
khỏi TPP – một công cụ địa kinh tế địa chính trị hướng thế giới vào sự phát
triển cân bằng và bền vững hơn, bao hàm cả nội dung hạn chế ảnh hưởng các đối
thủ uy hiếp Mỹ, tạo ra tập hợp lực lượng mới cho dân chủ và tiến bộ… mà triều
đại Obama đã mất nhiều công xây dựng. Về một số việc khác người Mỹ nói thẳng
thực tế đang có 2 ông Trumps – Ari Fleischer. Vân vân...),
- chủ
nghĩa dân tộc trở nên đậm nét hơn – trong trường hợp nhất định không loại trừ
tính cực đoan (nổi
bật là các hiện tượng “giấc mộng Trung Hoa” thời Tập Cận Bình, “Putinism”,
“Brexit”, “Duterte”; hiện tượng gần đây “xoay trục” khỏi liên minh của một số
nước Đông Âu hướng về Nga và của một số nước thành viên ASEAN hướng về Trung
Quốc; hiện tại người ta đã nói đến “Trumpism” (Nguyễn Quang Dy)...
- đặc
biệt là khu vực Châu Á – Thái Bình Dương nói chung và vùng Biển Đông nói riêng
hội tụ nhiều mối quan hệ và mâu thuẫn có tính chiến lược tòan cầu của những tập
hợp lực lượng của các nước lớn, trước hết là của 2 đối thủ chính của nhau chi
phối bàn cờ thế giới là Mỹ và Trung Quốc.
Ngoài ra sự phát triển của cục diện quốc tế hiện nay còn có hai cụm vấn
đề cần chú ý sau đây:
- Các
sự kiện Krym, Nga leo thang chiến tranh ở Syrie, những căng thẳng Nga – NATO
tại vùng Ukraina và Balcan, những hiện tượng Trung Quốc leo thang quân sự trên
Biển Đông và biển Hoa Đông, những nguy cơ đụng độ quân sự Mỹ - Trung trên biển
Đông, những cuộc chiến của IS với sự tham gia chồng chéo của nhiều bên khác
nhau… – đấy là những sự kiện khẳng định chiến tranh lạnh II đang diễn ra. Sự
thực là đã có lúc Biển Đông bị đẩy rất gần đến miệng hố chiến tranh (sự kiện HD
981), đã có không ít tiếng nói về nguy cơ chiến tranh thế giới III. Đặc biệt là
vấn đề Biển Đông liên quan trực tiếp đến vận mệnh của Việt Nam, rất nhạy cảm,
và thách thức rất quyết liệt.
- Tạm
gác mọi suy đoán tương lai sang một bên đến sau 100 ngày làm việc đầu tiên của
Tổng thống Trump sẽ hay. Nhưnng ngay bây giờ có thể nhận định: Nước Mỹ thời Trump có thể sẽ rơi vào
chủ nghĩa biệt lập, hoặc lựa chọn con đường diều hâu, hoặc biệt lập đối với lợi ích xa (trước hết với
nghĩa chỉ thực hiện những cam kết rất chọn lọc) và diều hâu đối với lợi ích gần (liên quan đến
những vấn đề sống còn, quyền lực và vị thế chiến lược của Mỹ), hoặc Mỹ có thể
có những lựa chọn khác, vân vân... Song vô luận kịch bản nào xảy ra cũng đều có
thể dẫn đến những hệ luỵ thậm chí có khi rất nghiêm trọng đối với các nước bên
thứ 3 – bởi vì khoảng trống nào (vacuum) cũng luôn luôn là đối tượng không tha
của tranh giành quyền lực (game of thrones). Thực tế này trong mọi diễn biến
khác nhau của các mối quan hệ song phương hoặc đa phương của bộ 3 Mỹ - Trung –
Nga đòi hỏi hơn bao giờ hết
các nước bên thứ 3 phải có sức mạnh và bản lĩnh cần thiết cho phép tỉnh táo
đứng vững trên đôi chân của chính mình và tự bảo vệ được mình. Không làm được như vậy, các nước bên
thứ 3 sẽ khó thoát khỏi số phận là nạn nhân hoặc con mồi của các bên tranh
chấp. Ukraina là một ví dụ điển hình.
♦
Trở lại nước Mỹ. "Chúng ta đã trở nên lố bịch trước chính bản thân lẫn lịch
sử của mình. Khi đồng minh không tin tưởng bạn, kẻ thù không nể sợ bạn, thì bạn
không còn chút tín nhiệm nào nữa đối với thế giới..." Trump đã nói thẳng với nước Mỹ
như vậy và kêu gọi “We
make America great again!”.
Thực tế Trump đã đặt lên bàn nghị sự của nước Mỹ nhiều
vấn đề quan trọng phải thay đổi – dù khả thi hay không khả thi, dù có thể hay
không thể có giải pháp...
Rồi đây có hoặc không có Trump, với cuộc bầu cử này nước Mỹ tự chính nó đã bắt đầu lao
vào một thời kỳ thay đổi quyết liệt mới. Nước Mỹ là như vậy. Vì sống còn ở
vị thế cường quốc số 1, nó đã luôn phải quẫy lên như vậy tại mỗi bước ngoặt
quyết định. Cuộc bầu cử cho thấy hôm nay cũng thế.
Nước Mỹ có lẽ sẽ không ít sóng gió trong những năm tới do phải vật lộn
với nhiều vấn đề trong/ngoài mang tính chiến lược. Cũng không loại trừ nước Mỹ
(hay là nền dân chủ Mỹ?) nhất thời sẽ phải trả cái giá nào đó, nhất là trong
trường hợp câu chuyện Trump nếu cuối cùng chỉ còn lại là một “game
tồi” mà diễn viên chính là tổng thống Donald Trump có quá nhiều cá tính. Bởi vì
thế giới có không ít rủi ro (ví dụ vấn đề Bắc Triều Tiên trong bối cảnh đang
xảy ra khủng hoảng chính trị hiện nay ở Hàn Quốc liên quan đến tổng thống nước
này), và Mỹ có cũng không ít vấn đề bất khả thi, nên mỗi nước bên thứ 3 hữu
quan như Việt Nam ta phải tính toán mọi bề để khỏi bị bất ngờ. Như là một định
luật vĩnh hằng, bài toán nào được đặt ra cũng đều đòi hỏi nước bên thứ 3 phải tự cứu mình trước khi trời
cứu!
Song nhiều cuộc khủng hoảng trầm trọng nước Mỹ đã trải qua trong lịch
sử và sức sống hiện tại của Mỹ cho phép khẳng định:
- Tầu
lớn đâu có kiêng gì sóng cả. Dù có thể xảy ra những chao đảo nhất thời, chắc
chắn trong vài thập kỷ tới cường quốc số 1 Mỹ sẽ vẫn tiếp tục ảnh hưởng sâu
rộng tích cực hoặc tiêu cực với toàn cầu, vẫn cuốn hút cả thế giới.
- Các
nước bên thứ 3 trong bối cảnh của thế giới và của nước Mỹ nhiều biến động sâu
rộng và vận động rất năng động hôm nay nên và hoàn toàn có thể từ phát huy sức
mạnh nội tại của mình tranh thủ cơ hội tự khẳng định và bảo vệ chính mình – đây
là con đường sống và phát triển. Vì vậy, dấy lên sự đoàn kết của các nước bên
thứ 3 là một sức mạnh nhất thiết phải chủ động tạo ra trong cục diện thế giới
đã sang trang. Tại sao không dám mơ ước và phấn đấu tạo ra quyền lực các nước bên thứ 3 trên bình diện quốc tế hôm nay để tự
bảo vệ mình và phát triển? Mỗi nước bên thứ 3 là một động lực thì có thể làm
được, và trên đời này không thể sống bằng “free lunch”!
III.
Kết luận:
Trong thế giới hôm nay Việt Nam cũng phải quẫy lên
mở đường bước sang trang mới
Trong thế giới hôm nay Việt Nam cũng phải quẫy lên
mở đường bước sang trang mới
Tại đây, ngay tức
khắc, tôi chỉ muốn kêu lên thật to một cách dân dã để cho cả cả nước nghe thấy:
Nếu cường quốc số 1 Mỹ hôm nay có 10 (mười) lý do phải quẫy lên, thì
Việt Nam ta phải có đến 1000 (một nghìn) lý do để làm như vậy!
Nghĩa là đòi hỏi quẫy lên của nước ta bức bách hơn của Mỹ hàng trăm
lần. Nhất là Mỹ không đứng trước những nguy cơ có thể gây sụp đổ như ở ta, hoàn
toàn không có nỗi lo bị ăn thịt như của ta, cũng không ở gần Frankenstein Trung
Quốc như ta… vân vân và vân vân…
Thực trạng đất nước
như thế nào đến mức phải thúc đẩy đất nước quẫy lên tôi đã trình bầy cặn kẽ
trong những bài góp ý cho Đại hội XII ĐCSVN. Hiện nay có nhiều bài phân tích
của nhiều tác giả khác nhau và của một số học viện trong nước làm tốt việc này.
Phần đánh giá tình hình Việt Nam trong chương
trình Việt Nam 2035 của
ta cùng xây dựng với World Bank cũng nêu lên được một số nét quan trọng. Vì
thế, trong phần kết luận này tôi chỉ xin nhấn mạnh một số ý rút ra từ những
kinh nghiệm đau lòng.
Khi bức tường Berlin
sụp đổ với hiệu ứng cuối cùng là chiến tranh lạnh kết thúc. Nước ta đứng trước
thời cơ có một không hai là thoát ra khỏi tình trạng cứ phải bám theo ai đó và thoát khỏi sự trói buộc của ý thức
hệ, để ta trở lại là chính ta trên đôi chân của mình như đã từng trên con đường
giành độc lập thống nhất, để cùng đi với cả thế giới trên con đường dân tộc và
dân chủ xây dựng và bảo vệ đất nước. Nhưng Đảng đã lựa chọn cho đất nước con
đường Thành Đô. Hệ quả đến nay là 3 thập kỷ đau khổ vì đất nước bị lũng đoạn,
kìm hãm; tủi nhục vì bờ cõi bị xâm phạm, đất nước tiếp tục thua em kém chị
nhiều bề!..
Hôm nay thế giới đã sang trang, lại một lần nữa câu hỏi: Đảng lựa chọn gì cho đất nước?
Lại quẫy lên vấn đề
đại sự: Tại bước ngoặt sang
trang này, có nên không, có dám không lựa chọn cho đất nước con đường mà trước
Thành Đô ta lẽ ra đã phải chọn nhưng bỏ lỡ, để từ nay quyết đứng trên đôi chân
của mình, cùng đi với cả thế giới, và cùng với cả thế giới dấn thân cho những
gì mà chính nước ta cũng đã ghi trong Tuyên Ngôn Độc Lập 02-09-1945? – Xin đừng
bao giờ quên người viết ra Tuyên Ngôn này là Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng do
Người lập ra.
Trả lời câu hỏi này là trách nhiệm của ĐCSVN với tính cách là đảng đang nắm mọi
quyền hành đối với đất nước – trước hết là của Bộ Chính trị và Tổng thư của
Đảng. Chiểu vào Điều 4 của Hiến pháp hiện hành, theo tinh thần không phải chỉ
có phần Đảng được hưởng cái gì, mà quan trọng hơn nhiều lần và có tính chất
quyết định là Đảng phải thực hiện nghĩa vụ gì, nhất thiết phải xem đây là trách nhiệm ràng buộc của Đảng đối với đất nước. Trả lời
đúng hay sai sẽ quyết định mất/còn vận mệnh của đất nước và bản chất của Đảng.
“Kinh nghiệm Thành Đô” đã chỉ ra như vậy.
Thiết nghĩ toàn Đảng tại bước ngoặt hôm nay nên tự hỏi: So với tất cả
mọi nhiệm vụ hay công việc Đảng đang làm, có việc gì hay nhiệm vụ nào đáng làm
hơn, trọng đại hơn, thiêng liêng hơn đối với Đảng lúc này (thực hiện trách
nhiệm ràng buộc) là tập trung ý chí, trí tuệ và phẩm chất trả lời đúng câu hỏi
này, tìm cách từ đoàn kết và hoà giải dân tộc dấy lên sức mạnh của cả nước thực
hiện bằng được câu trả lời đúng? Còn hay không còn là đảng cách mạng, là đảng
vì nước vì dân như ghi trong Điều lệ Đảng là ở điểm này. “To be or not to
be?” là vậy. Xin tự hỏi, tự xét, và tự làm.
Người viết bài này chỉ muốn nhắc lại ở đây quan điểm kiên trì hàng chục
năm nay của mình: Trong những điều kiện hiện nay của đất nước và
trong bối cảnh thế giới sang trang hôm nay, tiết kiệm xương máu nhất cho đất
nước, bảo toàn mọi thành quả đất nước đã chắt chiu được với những cái giá vô
cùng đắt, và cũng là tối ưu duy nhất cho đất nước là ĐCSVN tự nâng mình lên chủ
xướng cuộc cải cách chính trị không thể trì hoãn được nữa, nhằm quẫy lên và xây
dựng bằng được một Việt Nam như thế giới đã sang trang hôm nay đòi hỏi. Điều
kiện tiên quyết duy nhất là Đảng phái có ý chí Tổ quốc trên hết! Xác định được như vậy,
Đảng sẽ đánh thức, sẽ giải phóng được ý chí, trí tuệ và nghị lực của toàn
dân tộc, đất nước này dứt khoát sẽ khai phá được cho mình con đường phải lựa
chọn trong thế giới sang trang hôm nay, sẽ đề ra được các giải pháp đúng. Lẽ
đơn giản là không thể nào có giải pháp đúng trong tình huống sự lựa chọn đường
đi sai! Trên hết cả đối với Đảng: Xác định được như vậy, Đảng sẽ tự đổi đời
được chính mình, sẽ khắc phục được cái mà nghị quyết Trung ương 4 mới đây quy
thành 27 tội lỗi, để phấn đấu trở thành một đảng mang tính chiến đấu vì dân
tộc, chỉ vì tổ quốc và dân tộc!
Thế giới đã sang trang, đặt ra muôn vàn khó khăn và thách thức mới rất
quyết liệt. Nghiêm trọng nhất đối với nước ta có lẽ là tình huống vì những lý
do nào đó xẩy ra những khoảng trống mới do tranh giành quyền lực toàn cầu đang
thay đổi – ví dụ như cái trục xoay Châu Á - Thái Bình Dương hiện nay quá yếu
hoặc thậm chí có thể không còn nữa, TTP không Mỹ coi như không còn là TTP,
những phiêu lưu mang tính cơ hội rất nguy hiểm của quyền lực bá quyền “giấc
mộng Trung Hoa”, những nguy cơ của chủ nghĩa dân tộc cực đoan, v… v… Làm gì?
Làm thế nào bây giờ? Nhất là cùng một lúc đất nước đang bị cái mũ kim cô chính
trị - ý thức hệ siết chặt, cái cùm nợ nần và nhập siêu dìm xuống, tham nhũng tiêu
cực đè nặng, quyền lực rắn và quyền lực mềm lũng đoạn khắp nơi, môi trường tự
nhiên bị tàn phá, lòng dân phân tán, mà Đảng thì như thế này!..
Chỉ có một câu trả lời: Toàn Đảng phải đứng lên thực hiện trách nhiệm
ràng buộc ghi trong Điều 4 của Hiến pháp, quyết xốc đất nước này đứng
dậy!
Hôm nay tôi xin bổ sung: Nhân dân cả
nước, dù là trong Đảng hay ngoài Đảng, dù là trong hay ngoài bộ máy nhà nước,
dù sống trong nước hay ở nước ngoài, nên đứng lên đồng thanh đòi hỏi Đảng –
trước hết là lãnh đạo Đảng – chọn câu trả lời đúng, thực hiện câu trả lời đúng,
sẵn sàng hết lòng giúp Đảng làm được trách nhiệm ràng buộc này, đồng lòng đi
với Đảng vì sứ mệnh này, bảo vệ Đảng trong thực hiện sự nghiệp này! Tôi nghĩ
rằng mình không mù trước những gì đã và đang xảy ra trên con đường của đất nước
ba thập niên vừa qua và đang tiếp tục xảy ra ngày càng nghiêm trọng hơn hôm
nay, tôi cũng không điếc để nghe những điều đau lòng phải nghe. Chính vì vậy,
xin đừng vội quy kết tôi ảo tưởng, mà xin tất cả người dân Việt chúng ta hãy
can đảm lựa chọn điều hầu như là không tưởng: Đồng thanh đòi hỏi Đảng phải tìm
câu trả lời đúng cho đất nước lúc này. Xin cả nước quyết nhìn về phía trước
thực hiện sự lựa chọn can đảm này, trước khi buộc phải lựa chọn khác.
Sự lựa chọn can đảm này là bước đầu tiên trên con đường đổi đời tất cả
chúng ta và đất nước!
Về phía mình, nhân dân tự thực hiện đoàn kết và hoà giải dân tộc trước
hết là để thực hiện sự lựa chọn can đảm này!
Tổ quốc của chúng ta xứng đáng và sẽ là vô địch với sự lựa chọn này của
chúng ta!
Nguyễn Trung
Tác giả gửi cho viet-studies ngày 23-11-16
http://vietstudies.net/NguyenTrung/NguyenTrung_TrumpVaVietNam.htm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét