Lời dịch giả: Về việc
Formosa gây ô nhiễm trên 200 km ven biển, đã có nhiều thông tin về nguyên do sự
cố, phân tích khoa học v.v… nhưng lại thiếu thông tin phân tích về hệ lụy lâu
dài. Qua hình ảnh và miêu tả nguyên nhân cá chết, có những dấu hiệu tương đồng
với hiện tượng “dòng thải mỏ axit” trong hoạt động khai thác mỏ. Ví dụ, Kênh
chứa nước thải đục ngầu của Fosmosa:
Trong một bài viết đăng trên trang Ba Sàm ngày 6-10-2016, TS Nguyễn Đức Thắng cho biết: “Cá ở 4 tỉnh miền
Trung đã chết vì nước tầng đáy biển bị cạn kiệt oxy do sự cố Formosa Hà Tĩnh đã
xả 2500 m3 nước thải của khâu xúc, rửa, tẩy gỉ các hệ thống đường
ống kim loại, có chứa khoảng 5 tấn kation sắt hai (Fe(II) hay Fe2+) ‘tham ăn’
oxy làm cạn kiệt oxy vốn đã rất khan hiếm ở tầng đáy về ban đêm. Kết quả là đã
tạo ra 9,6 tấn hydroxit sắt Fe(OH)3 không độc, mầu vàng nâu, còn tươi mới lắng
đọng dưới đáy biển, thành màng rất mỏng, rải đều từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên –
Huế“.
Để độc giả có khái niệm về khả năng tàn phá môi trường
có thể xảy ra trong trường hợp Formosa có liên quan đến “dòng thải mỏ axit”,
tôi xin mạo muội dịch bài “HARDROCK MINING: Acid mine drainage” của tác giả
Alan Septoff, đăng trên báo Earth Works, phát hành năm 2005.
____
Tác giả: Alan Septoff
Dịch giả: Nguyễn Quan Tâm
16-12-2005
Dòng thải mỏ axit – Acid mine drainage (AMD)
Dòng thải mỏ axit được coi là một trong mối đe dọa
nghiêm trọng nhất cho môi trường nước thiên nhiên (1). Hoạt động khai thác mỏ
với dòng thải mỏ axit có tiềm năng tàn phá lâu dài tác động trên sông, suối và
đời sống thủy sinh.
Dòng thải mỏ axit hình thanh như thế nào?
Dòng thải mỏ axit là vấn đề lo ngại nghiêm trọng trong
lãnh vực khai thác kim loại, vì mỏ kim loại ví dụ như vàng, đồng, bạc và
molypden thường được tìm thấy trong đá với khoáng chất sulfide. Trong quá trình
khai thác khi sulfide tiếp xúc với nước và không khí chúng trở thành phản ứng
hóa học tạo ra axit sulfuric. Chất axit sulfuric có thể làm tan hóa những kim
loại độc trong đất đá xung quanh tạo thành dòng thải mỏ axit. Nếu không kiểm
soát được mỏ axit có thể chảy vào suối, sông hoặc ngấm vào dòng nước ngầm. Dòng
thải mỏ axit có thể phát xuất từ bất kỳ giai đoạn nào trong hoạt động khai thác
một khi sulfide được tiếp xúc với không khí và nước bao gồm các đống đá thải,
chất thải, mỏ hố, hầm ngầm, và đệm ngấm.
Thảm hại cho cá và các thủy sinh
Nếu chất thải của mỏ là axit, tác động hủy hoại cho
cá, động vật và thực vật có thể rất nặng nề. Khi dòng nước thiên nhiên khi bị ô
nhiễm mỏ axit độ pH sẽ giảm đến 4 hoặc thấp hơn – tương tự như axit trong bình
ắc quy (2). Thực vật, động vật và cá khó sinh sống được trong môi trường như
thế này. Ví dụ, dòng axit và kim loại tan chảy từ mỏ Questa molypden ở New
Mexico đã tàn phá sinh học trong tám dặm trên con sông Red River (3).
Kim loại độc
Dòng thải mỏ axit còn làm tan những kim loại độc hại
như đồng, nhôm, cadmium, arsenic, chì và thủy ngân từ đá xung quanh. Những kim
loại này đặc biệt là sắt gây ô nhiễm môi trường qua lắng động thành màng nhờn
mầu cam-đỏ ở đáy dòng nước gọi là “yellowboy”. Cho dù với số lượng ít số kim
loại tan này vẫn độc hại cho con người và sinh vật. Hơn nữa chất ô nhiễm theo
dòng nước lan tràn ra một vùng rộng lớn gây hại cho thủy sinh từ chết cấp tốc
cho đến ngộ độc từ từ, làm hại đến khả năng phát triển và sinh sản.
Vấn đề lo ngại đặc biệt là những kim loại tan này
không phân hủy trong môi trường. Chúng tồn tại ở đáy dòng nước trong thời gian
dài làm ô nhiễm môi trường dài hạn cho hệ sinh thái (ví dụ: vi sinh vật bị ô
nhiễm, cá nhỏ ăn vi sinh vật bị ô nhiễm, cá lớn ăn cá nhỏ bị ô nhiễm, con người
ăn cá bị ô nhiễm). Hơn 100 dặm trên sông Clark Fork ở Montana, sông Coeur
d’Alene ở Idaho, và sông Columbia ở Washington bị ô nhiễm kim loại tan từ những
hoạt động khai thác trước đây ở thượng nguồn.
Ô nhiễm vĩnh viễn
Dòng thải mỏ axit đặc biệt độc hại vì nó có thể tiếp
tục tồn tại vô thời hạn gây thiệt hại trong thời gian dài sau khi hoạt động
khai thác đã chấm dứt (4). Do dòng thải mỏ axit ô nhiễm chất lượng nước ở mức độ
nghiêm trọng nhiều mỏ ở Tây phương cần phải xử lý nước vĩnh viễn. Ví dụ, các
quan chức chính phủ đã xác định rằng dòng thải mỏ axit tại mỏ Golden Sunlight
sẽ tiếp tục tồn tại hàng ngàn năm (5). Cái giá xử lý nước là một gánh nặng kinh
tế cho địa phương nếu công ty khai thác phá sản hoặc từ chối trang trải chi phí
xử lý nước. Ví dụ,
- Axit chảy tràn từ mỏ Summitville ở Colorado giết chết tất cả sinh học trong một đoạn 17 dặm trên sông Alamosa. Vùng này đã được chỉ định thành vùng Superfund của liên bang và EPA phải chi tiêu $30,000 (USD trị giá vào năm 2000) một ngày để xử lý ô nhiễm (6)
- Tại Nam Dakota, công ty khai thác mỏ Dakota đã từ bỏ mỏ Brohm năm 1998, để lại Nam Dakota với $40 triệu chi phí trong việc xử lý và bình thường hóa môi trường sau khi những hoạt động khai quật – phần lớn là do dòng thải mỏ axit (7)
- Tại mỏ Zortman Landusky ở Montana, chính phủ tỉnh Montana gánh chịu hàng triệu đô chi phí xử lý nước sau khi công ty Pegasus Gold Corp phá sản năm 1998 (8)
Ngay cả với công nghệ hiện có, dòng thải mỏ axit hầu
như không thể ngăn chận lại được khi các phản ứng hóa học đã bắt đầu. Cho phép
khai thác mỏ có dòng thải mỏ axit có nghĩa là đã xếp đặt thế hệ tương lai sẽ
phải chịu trách nhiệm xử lý môi trường ô nhiễm có thể đến hàng trăm năm. Dự
đoán về sự thành công trong việc quản lý chất thải này trong dài hạn, khả năng
tốt nhất cũng chỉ là suy đoán (9)
Nguồn:
1. USDA Forest Service 1993, Acid Mine Drainage from Impact of Hardrock Mining
on the National Forests: A Management Challenge. Program Aid 1505. p. 12.
2. Mineral Policy Center, Golden Dreams, Poisoned Streams, 1995.
3. Atencio, Earnest, High Country News, “The mine that turned the Red River
Blue,” August 2000.
4. Placer Dome 2002, Available: http://www.placerdome.com/sustainability/environment/reports/ard.html
5. Montana Department of Environmental Quality, Draft Environmental Impact
Statement, Golden Sunlight Mine, November 1997.
6. U.S. Environmental Protection Agency, Liquid Assets, 2000.
7. McClure, Robert. “The Mining of the West: Profit and Pollution on Public
Lands”. Seattle Post- Intelligencer, June 13, 2001.
8. Ibid.
9. Environmental Mining Council of B.C., Acid Mine Drainage: Mining and Water
Pollution Issues in B.C., Brochure.
____
https://anhbasam.wordpress.com/2016/10/09/10-374-formosa-o-vung-ang-co-the-tan-pha-moi-truong-hang-tram-nam-neu-lien-quan-den-dong-thai-mo-axit/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét